Streszczenie
Zdrowy i spełniony zawodowo 40-letni mężczyzna stwierdza, że coraz trudniej mu żyć jako mężczyźnie. W dzieciństwie wolał bawić się z dziewczynkami i przypomina sobie, jak już wtedy czuł, że powinien być dziewczynką. Z czasem zaczął coraz bardziej postrzegać siebie jako kobiecą osobowość w męskim ciele. Po wielu udrękach doszedł do wniosku, że tylko zmiana płci może przynieść mu spokój ducha, którego tak pragnie. Co doradzić takiemu pacjentowi?
Problem kliniczny
Tożsamość płciowa polega na poczuciu, że jest się mężczyzną lub kobietą. Istotna niezgodność tożsamości płciowej z fizycznym fenotypem jest określana mianem zaburzenia tożsamości płciowej (gender identity disorder), a odczuwanie tego stanu, nazywane dysforią płciową (gender dysphoria), jest źródłem długotrwałych cierpień. Przejawy zaburzenia tożsamości płciowej mogą być różne, od prowadzenia po prostu życia jako osoba przeciwnej płci, aż do częściowej lub maksymalnej adaptacji fizycznej przez leczenie hormonalne i chirurgiczne. U większości osób transseksualnych (około 66%) zaburzenie ma wczesny początek i ujawnia się już w dzieciństwie, a u pozostałych rozwija się w znacznie późniejszym okresie życia. Dla tej starszej grupy pacjentów, zwykle mężczyzn, przejście do nowej płci od tej, w której trwali przez wiele lat, jest szczególnie trudne.
Zaburzenie tożsamości płciowej jest tradycyjnie postrzegane jako choroba psychiczna i jako takie prawdopodobnie pozostanie uwzględnione w amerykańskiej klasyfikacji zaburzeń psychicznych Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) (tab. 1). U znacznego odsetka populacji osób transpłciowych nie występują jednak żadne klinicznie istotne współistniejące zaburzenia psychiczne i korekta płci przynosi tej grupie korzyści.
Przyczyna zaburzenia tożsamości płciowej jest nieznana. Badania sekcyjne małej liczby osób transseksualnych, które zmieniły płeć z męskiej na żeńską, wykazały typowo żeński typ różnicowania płciowego w dwóch obszarach mózgu – jądrze łożyskowym prążka krańcowego oraz jądrze haczykowatym w podwzgórzu – co wskazuje, że zaburzenie tożsamości płciowej może być zaburzeniem różnicowania płciowego dotyczącym mózgu. Zaburzeń tożsamości płciowej nie można wytłumaczyć wariantami chromosomowymi ani dającymi się zidentyfikować nieprawidłowościami hormonalnymi. Nie ma również przekonujących dowodów, że przyczyną tego stanu są czynniki psychologiczne (ekspozycja na określoną dynamikę rodzinną lub bycie wychowywanym jako osoba przeciwnej płci). Rozpoznanie opiera się na ocenie przez psychiatrę na podstawie kryteriów wymienionych w czwartym wydaniu klasyfikacji DSM ze zrewidowanym tekstem (DSM-IV-TR) (tab. 1) i szczegółowo omówionych w wytycznych dotyczących praktyki klinicznej, które zostały opracowane przez Endocrine Society.
Szacowana częstość występowania transseksualizmu wśród dorosłych w Holandii nie zmienia się z upływem czasu i u mężczyzn stanowi jeden przypadek na 11 900 osób, a u kobiet 1 na 30 400 osób. Dla innych obszarów geograficznych podawano podobne lub niższe wskaźniki występowania. Szacunkowe obliczenia częstości występowania w Ameryce Północnej są mniej dokładne, ale w ostatnim czasie zwiększyła się tam liczba osób poszukujących pomocy w związku z zaburzeniem tożsamości płciowej. Wśród transseksualnych dorosłych proporcja mężczyzn do kobiet (według pierwotnej płci) wynosi 3:1 w całym świecie zachodnim, ale nie w innych regionach świata (np. w Japonii i Serbii). Przewagę mężczyzn obserwuje się również w okresie przed pokwitaniem, ale zaburzenie tożsamości płciowej u dzieci często ustępuje i wśród nastolatków proporcja płci jest bliższa 1:1.
Późniejszy wzrost proporcji mężczyzn do kobiet można wytłumaczyć większą liczbą mężczyzn z zaburzeniem tożsamości płciowej o późnym początku. Transseksualizm występujący po początku wieku pokwitaniowego jest zasadniczo niezmiennym stanem.
Dodaj do ulubionych