Badanie ultrasonograficzne płodu – co zrobić, aby bezpieczeństwo było na pierwszym miejscu

Zwiększa się liczba wskazań do wykonywania badania ultrasonograficznego u ciężarnych. Eksperci rozszerzyli ponadto zakres wieku ciążowego, w jakim wykonanie badania USG jest właściwe i włączyli do niego pierwszy trymestr ciąży. Biorąc pod uwagę zwiększające się zastosowanie ultrasonografii, czy obawy klinicystów związane z bezpieczeństwem tej metody powinny wzrosnąć? Czy możliwe jest zminimalizowanie potencjalnego ryzyka dla płodu? Co lekarze powinni wiedzieć na temat bezpieczeństwa tej ważnej metody obrazowania wykorzystywanej u ciężarnych? Odpowiedzi nie są takie proste, jak mogłoby się wydawać.
W tym artykule dokonano przeglądu potencjalnego wpływu ultrasonografii na płód oraz metod, jakimi ultrasonografista może zminimalizować ryzyko i maksymalnie zwiększyć bezpieczeństwo. Kluczowym elementem jest zrozumienie, jak posługiwać się normami aparatury do obrazowania (output display standard, ODS) w trakcie wykonywania wszystkich badań ultrasonograficznych. ODS wyświetlane na ekranie w trakcie badań USG zawiera informacje dotyczące szacunkowego ryzyka biologicznego występującego w trakcie badania. Jest to obecnie mechanizm bezpieczeństwa dla wszystkich badań ultrasonograficznych, a American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) popiera jego stosowanie.

Potencjalne działania biologiczne ultrasonografii

Ultrasonografia różni się od innych metod obrazowania tym, że wykorzystuje promieniowanie niejonizujące, zatem uważana jest za bezpieczniejszą metodę do oceny płodu. Położnicze badanie USG może jednak spowodować zmiany biologiczne za pośrednictwem jednego z dwóch mechanizmów: termicznego i nietermicznego.
Termiczne skutki biologiczne odnoszą się do zmian biologicznych związanych ze zwiększeniem temperatury w eksponowanych tkankach. Chociaż niektóre fale ultradźwiękowe zostają odbite od badanej tkanki i są wykorzystane do wytworzenia obrazów, inne są pochłaniane przez tkankę i ich energia zostaje zamieniona na ciepło. Jest to ważne, biorąc pod uwagę potencjalne teratogenne działanie ekspozycji płodu na istotnie zwiększoną temperaturę.
Nietermiczne skutki biologiczne, często określane jako bioefekty mechaniczne, są to zmiany biologiczne wynikające z ultrasonograficznej insonacji bez patofizjologicznego zwiększenia temperatury. Chociaż to założenie jest nieco abstrakcyjne, wydaje się jednak mieć znaczenie dla bezpieczeństwa badania ultrasonograficznego płodu. Przykłady mechanicznych skutków biochemicznych obserwowanych w trakcie wykonywania diagnostycznych badań USG obejmują kawitację, strumień akustyczny, promieniowanie oraz powstawanie wolnych rodników. Kawitacja termiczna, z którą często stykamy się w trakcie badania mechanicznych skutków biologicznych, odnosi się do interakcji między falą ultradźwiękową a pęcherzykami gazu. Fale ultradźwiękowe mogą powodować ruch pęcherzyków gazu, ich powiększanie się lub zapadanie. Na poziomie komórkowym nawet niewielki ruch pęcherzyków gazu może potencjalnie zniszczyć połączenia międzykomórkowe.