Naturalny przebieg stwardnienia rozsianego: wczesne czynniki prognostyczne

Izolowany zespół objawów radiologicznych

Od dawna wiadomo, że chociaż u niektórych osób nigdy nie występowały objawy kliniczne stwardnienia rozsianego, to w badaniach autopsyjnych stwierdza się w mózgowiu zmiany charakterystyczne dla tej choroby. Również znaczne rozpowszechnienie badania rezonansu magnetycznego mózgowia (MR) doprowadziło do coraz częstszego rozpoznawania zmian typowych dla SM u osób bez klinicznych objawów tej choroby, u których MR wykonywany był z innego powodu lub nawet bez wyraźnych wskazań klinicznych do badań neuroobrazowych. Termin "izolowany zespół objawów radiologicznych (RIS)" został stworzony do zdefiniowania grupy pacjentów bez objawów w badaniu przedmiotowym, którzy nigdy nie zgłaszali skarg mogących sugerować SM, ale u których w badaniu MR obecne są owalne, dobrze odgraniczone zmiany o średnicy co najmniej 3 mm, spełniające kryteria Barkhofa rozsiania w przestrzeni w badaniu rezonansu magnetycznego.
W jednym z badań retrospektywnych wykazano, że u 23 z 30 chorych z RIS (77%) zaobserwowano narastanie zmian w kontrolnym badaniu MR, a u 11 (37%) wystąpiły objawy kliniczne sugerujące SM (średni czas do wystąpienia objawów od pierwszego badania MR wynosił 2,3 roku). W innym badaniu z udziałem 44 pacjentów z RIS u 24 (59%) w kontrolnym badaniu MR zaobserwowano kolejne zmiany, natomiast u 10 (23%) wystąpiły objawy kliniczne odpowiadające CIS. Brakuje jednoznacznych dowodów na związek wieku, pochodzenia etnicznego czy nieprawidłowości w płynie mózgowo-rdzeniowym (cerebrospinal fluid, CSF) z ryzykiem konwersji RIS do CIS. Obecność zmian ulegających wzmocnieniu po podaniu kontrastu w badaniu MR spełniającym kryteria RIS wiązała się ze zwiększonym ryzykiem dalszej progresji zmian radiologicznych (rozsianie w czasie [iloraz zagrożeń [HR], 3,4, 95% PU 1,3-8,7]). W kolejnym etapie badania oceniano także 71 pacjentów z RIS (część z nich brała udział w pierwszej fazie badania), u których przeprowadzono badanie MR odcinka szyjnego rdzenia jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych (zarówno CIS/RRMS, jak i PPMS) (Okuda i wsp., 2010, dane nieopublikowane). Stwierdzenie zmian w szyjnym odcinku rdzenia kręgowego wiązało się ze znacznym zwiększeniem ryzyka rozwoju SM, aczkolwiek dane te nie są precyzyjne ze względu na małą liczbę pacjentów (iloraz szans [OR], 128,0, 95% PU 13,0-1256,5). Młodszy wiek i obecność zmian podnamiotowo były także związane z większym ryzykiem rozwoju objawów klinicznych odpowiadających CIS/RRMS lub PPMS. Powyższe badania miały charakter retrospektywny, dlatego mogą być obarczone stronniczością wynikającą ze wskazań do wykonania rezonansu magnetycznego, czasu jego wykonania, różnych technik przesiewowych oraz braku dłuższej obserwacji klinicznej.