Medyczne aspekty katatonii

Rozpoznanie Katatonia, będąca zaburzeniem stosunkowo rzadkim, może mieć charakter ostry lub przewlekły. Obecnie jest traktowana jako zespół objawów, który może wystąpić w przebiegu wielu różnych zaburzeń, w tym pierwotnych zaburzeń psychicznych, chorób metabolicznych, chorób neurologicznych i urazów mózgu oraz zaburzeń indukowanych lekami. Opisywano również idiopatyczne stany katatoniczne, np. katatonię okresową. Do osiowych objawów katatonii należą: osłupienie, znieruchomienie, mutyzm, negatywizm, pobudzenie, katalepsja i zastyganie. Te objawy osiowe są identyczne niezależnie od tego, czy katatonia rozwija się na podłożu zaburzeń nastroju, zaburzeń psychotycznych lub somatycznych. Objawy katatonii oraz jej rozpoznawanie opisano szczegółowo w innym miejscu. Bush-Francis Catatonia Rating Scale jest skalą oceny o potwierdzonej przydatności, bardzo użyteczną w warunkach klinicznych i badawczych. Objawy katatoniczne można przeoczyć, szczególnie jeżeli nie występują te najbardziej charakterystyczne (np. giętkość woskowa i przebieranie dziwacznych póz). Katatonia może być również mylnie rozpoznawana. W ośrodkach psychiatrycznych katatonia może być błędnie rozpoznawana u pacjentów z nasilonymi objawami negatywnymi lub deficytowymi w przebiegu schizofrenii, u osób cierpiących z powodu konsekwencji przedłużonej instytucjonalizacji lub u wycofanych pacjentów z otępieniem, którzy ograniczyli interakcje społeczne. Poniżej omówiono schorzenia somatyczne, neurologiczne i indukowane przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, które mogą być mylone z katatonią. Rokowanie Rokowanie w katatonii, zarówno rozwijającej się w reakcji na leczenie, jak i po wielu epizodach, zależy od charakteru i nasilenia choroby, której przejawem jest katatonia. Klasyczne objawy katatoniczne, takie jak mutyzm, stupor, negatywizm i pobudzenie, same w sobie nie sugerują etiologii ani nie determinują rokowania. Rokowanie jest lepsze w przypadku katatonii rozwijającej się w przebiegu zaburzeń nastroju niż w schizofrenii. W przypadku somatycznych przyczyn katatonii rokowanie jest lepsze w zaburzeniach metabolicznych lub indukowanych przyjmowaniem substancji niż w tych związanych z urazem mózgu. Rokowanie jest gorsze w przypadkach o bardzo przewlekłym przebiegu, u chorych z niepełną poprawą po leczeniu elektrowstrząsami oraz u pacjentów z wczesnym nawrotem i w sytuacjach, kiedy katatonii towarzyszy otępienie. Różnicowanie katatonii w warunkach szpitalnych Różnicowanie i rozpoznanie katatonii stanowi wyzwanie, ponieważ od chorego z jej objawami nie można zebrać wywiadu, niemożliwe jest także przeprowadzenie tych elementów badania fizykalnego, które wymagają współpracy. Dlatego konieczne jest wykorzystywanie dodatkowych źródeł informacji. Różne stany chorobowe mogą naśladować objawy katatonii i należy je uwzględnić w różnicowaniu. Należą do nich: zespół sztywności uogólnionej, akinetyczna postać choroby Parkinsona, złośliwa hipertermia, zespół zamknięcia, mutyzm wybiórczy, zaburzenia konwersyjne oraz inne stany hiper- i hipokinetyczne. Zespół sztywności uogólnionej jest rzadkim zaburzeniem autoimmunologicznym, w którym występuje postępująca sztywność mięśniowa, usztywnienie ciała, skurcze mięśni, powoli postępujące na przestrzeni lat. Akinetyczna postać choroby Parkinsona także może powodować stan przypominający pod pewnymi względami katatonię (tzn. mutyzm, znieruchomienie), jednak rozwija się po dłuższym czasie od rozpoznania choroby Parkinsona, w późniejszym etapie choroby. Złośliwa hipertermia jest zaburzeniem występującym rodzinnie, które może charakteryzować się pewnymi objawami katatonii, jednak rozwija się tylko po znieczuleniu ogólnym. Jedyną cechą wspólną dla mutyzmu wybiórczego i katatonii jest występowanie przede wszystkim u małych dzieci. U dorosłych mutyzm wybiórczy występuje jako przejaw zaburzeń osobowości, zaburzeń pozorowanych lub chorób nowotworowych.