Streszczenie
Model przyczynowy stwardnienia rozsianego
Stwardnienie rozsiane jest złożoną, wieloczynnikową chorobą, w której wiele czynników genetycznych i środowiskowych wywiera wpływ na obraz kliniczny. Model przyczynowy według Rothmana, przedstawiany w formie wykresu kołowego, stanowi użyteczne narzędzie do zrozumienia wpływu poszczególnych czynników etiologicznych, pozwalające na schematyczne przedstawienie sposobu, w jaki pojedyncze czynniki mogą wpływać na siebie wzajemnie. Poszczególne czynniki mogą być przedstawione graficznie jako tzw. kawałki tortu (rycina), a złożony mechanizm przyczynowy wymaga wspólnego działania wielu składowych. Każdy pojedynczy czynnik przyczynowy (czyli zdarzenie lub zjawisko) odgrywa istotną rolę w powstawaniu choroby u poszczególnych pacjentów. Aby doszło do zachorowania na określoną chorobę, musi skumulować się kilka czynników,ale u poszczególnych chorych mogą się one różnić. Rycina przedstawia trzy różne mechanizmy przyczynowe mogące prowadzić do rozwoju tej samej choroby, w tym przypadku SM. Czynnikiem A może być na przykład wysokie miano przeciwciał przeciwko wirusowi Epsteina-Barr (EBV), czynnikiem B ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe o niskiej częstotliwości (UVR), czynnikiem C palenie tytoniu, a czynnikiem D – posiadanie genotypu HLA-DR15*1501(HLA-DR15). Poszczególne fragmenty reprezentują czynniki genetyczne lub środowiskowe (znane i nieznane), odgrywające rolę przyczynową w rozwoju stwardnienia rozsianego.
Należy pamiętać, że w poszczególnych grupach pacjentów występują różne czynniki; niektóre z tych pojedynczych czynników mogą brać udział w różnych mechanizmach, podczas gdy inne jedynie w nielicznych. Dlatego określona choroba może być spowodowana współwystępowaniem różnych czynników. Może to tłumaczyć, dlaczego u niektórych chorych dochodzi do rozwoju stwardnienia rozsianego, mimo że nie stwierdza się u nich wysokiego miana przeciwciał przeciwko wirusowi Epsteina-Barr lub genotypu HLA-DR15. Ponadto pojedynczy określony czynnik nie musi działać w tym samym czasie. W stwardnieniu rozsianym różne czynniki przyczynowe wykazują działanie w poszczególnych etapach życia (ciąża, okres prenatalny, dzieciństwo, wiek dorosły).
W epidemiologii używa się terminu „wnioskowanie przyczynowe” dla określenia, jak silnie dany czynnik związany jest z występowaniem danej choroby. Według kryteriów opracowanych przez Hilla termin ten zawiera informacje na temat spójności wyników uzyskiwanych z różnych badań, siły występujących powiązań, zależności między dawką a odpowiedzią, istnienia dowodów na biologiczne podłoże działania danego mechanizmu, związków czasowych oraz potwierdzenia w badaniach doświadczalnych (randomizowane próby kliniczne). Wszystkie te aspekty brano pod uwagę w poniższym omówieniu możliwych czynników ryzyka.
Dodaj do ulubionych