Postępowanie diagnostyczne we wrodzonych wadach metabolicznych u noworodków

STRESZCZENIE W przypadku wrodzonych wad metabolizmu (WWM) wczesne wykrycie i postępowanie mogą poprawić rokowanie u chorego noworodka. Wstępne badania przesiewowe mogą dostarczyć danych na temat ogólnego statusu metabolicznego noworodka i wskazać na obecność potencjalnych WWM. W obrazie klinicznym stwierdzanym w wielu WWM występują encefalopatia, hipoglikemia, żółtaczka i choroba wątroby, zaburzenia rytmu serca, kardiomiopatia, hipotonia, cechy dysmorficzne oraz nieimmunologiczny obrzęk płodu. Do ustalenia rozpoznania konieczne są testy potwierdzające (badanie enzymatyczne lub analiza DNA). Klinicyści powinni być świadomi specyficznych warunków dotyczących badań metabolicznych niezbędnych dla uzyskania wiarygodnych wyników. Wiele WWM występuje w okresie noworodkowym, a ich wczesne wykrycie i podjęcie leczenia może istotnie poprawić rokowanie. Badania przesiewowe noworodków umożliwiają ustalenie rozpoznania WWM jeszcze w fazie przedobjawowej choroby. Niemniej jednak nie wszystkie WWM są wykrywane metodą skriningu noworodkowego, a w niektórych przypadkach u dziecka obciążonego mogą wystąpić objawy kliniczne zanim znane będą wyniki badań przesiewowych. Dlatego ważne jest, aby neonatolog rozważył WWM w diagnostyce różnicowej ciężko chorego noworodka, zlecając właściwe badania. Nagłe pogorszenie kliniczne po tzw. interwale bezobjawowym wyraźnie sugeruje chorobę metaboliczną. U noworodka z WWM mogą występować objawy przypisywane często spotykanym innym stanom, takich jak posocznica czy patologia układu pokarmowego, co może prowadzić do opóźnionego lub błędnego rozpoznania. Objawy takie jak: nietypowy zapach (jak w chorobie syropu klonowego), dyskinezje (jak w kwasicy glutarowej typu 1) czy bezdech (jak w hiperglicynemii nieketotycznej) mogą wskazywać na WWM. Spokrewnienie rodziców lub zgony noworodków w wywiadzie rodzinnym również powinny skłonić lekarza do rozważenia prawdopodobieństwa choroby uwarunkowanej genetycznie. W niniejszej pracy przedstawiamy strategię zlecania testów laboratoryjnych, które powinny być rozważane przy wstępnym podejrzeniu WWM. Omówienie leczenia chorób metabolicznych przekracza zakres tej pracy. Strategia badań wstępnych U noworodków podejrzewanych o WWM należy wykonać wszystkie testy wymienione w tabeli 1. Wiadomo, że ciężko chory noworodek w stanie kryzy metabolicznej wymaga natychmiastowego leczenia, ale kluczowe jest, aby przed podjęciem próby skorygowania zaburzeń metabolicznych pobrać próbki do analizy (co najmniej 5 ml osocza i 5 ml moczu). Jest to ważne w przypadku określonych chorób, w których nieprawidłowe metabolity, krytyczne dla ustalenia rozpoznania, mogą być wykryte jedynie w fazie ostrej dekompensacji choroby. Wyniki wstępnych testów mogą dostarczyć ogólnej wiedzy na temat statusu metabolicznego noworodka i wskazać na WWM, które należy wziąć pod uwagę w diagnostyce różnicowej (tab. 2). Niektórym WWM towarzyszą charakterystyczne objawy kliniczne, a wyniki wstępnych testów mogą być prawidłowe. Takie objawy kliniczne oraz właściwy dobór badań omówione są w odpowiednich częściach tego artykułu.