Anafilaksja

Anafilaksja

Czteroletni chłopiec uczestniczy w przyjęciu urodzinowym swojego kolegi zorganizowanym w przydomowym ogródku w południowym Teksasie. Nagle chłopiec zaczyna płakać, a mama zauważa „dwa ślady po ukąszeniu przez mrówki”. W ciągu kilku minut skóra całego ciała ulega zaczerwienieniu, pojawiają się liczne wypukłe zmiany rumieniowe, obrzęk twarzy i wyraźny świst wydechowy.

Anafilaksja jest nagłą i potencjalnie śmiertelną reakcją na alergen. W niniejszym artykule, adresowanym do praktykujących pediatrów, przedstawiono najważniejsze informacje na temat anafilaksji. Szczegółowe zalecenia dotyczące rozpoznawania, postępowania doraźnego i leczenia anafilaksji zostały opracowane i opublikowane przez American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology oraz przez European Academy of Allergology and Clinical Immunology.

Epidemiologia

Termin anafilaksja, utworzony z połączenia greckiego przedrostka „a” (przeciwieństwo) ze słowem „phylaxis” (ochrona), wprowadzili w 1902 roku Portier i Richet. W swoich oryginalnych doświadczeniach zaobserwowali, że ponowne wprowadzenie jadu parzydełkowca (morski jamochłon) do organizmu psa, który dobrze tolerował podanie pierwszej dawki tej substancji, wywoływało nadspodziewanie ciężkie objawy: świąd, wymioty, biegunkę i zgon. W ciągu minionych 100 lat zidentyfikowano wiele czynników wywołujących anafilaksję u dzieci. Najczęściej są to produkty spożywcze, leki i jad owadów. W ostatnim dwudziestoleciu przypadki anafilaksji rejestruje się coraz częściej i w związku z tym coraz częściej również wydawane są recepty na adrenalinę. Szacuje się, że zagrażająca życiu anafilaksja występuje z częstością 5-15 przypadków na 100 000 osób, jednak większość specjalistów uważa, że wiele przypadków anafilaksji pozostaje nierozpoznanych i nie są one prawidłowo leczone. Patogeneza i kryteria kliniczne

Każde dziecko, u którego podejrzewa się lub które przebyło epizod anafilaksji, wymaga pełnej diagnostyki umożliwiającej identyfikację czynników, które ją wywołały. Objawy anafilaksji pojawiają się w ciągu kilku minut, zwykle nie później niż po jednej do dwóch godzin od kontaktu z alergenem. Opisano pojedyncze przypadki reakcji opóźnionej, występującej po ponad 2 h od kontaktu z alergenem. Najczęściej występujące objawy to zmiany skórne (świąd, zaczerwienienie, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy), występujące u 80-90% dzieci. Chociaż nie ma powszechnie akceptowanej definicji anafilaksji, to w 2006 roku opublikowano kryteria jej rozpoznawania (tab. 1). Najlepiej poznane mechanizmy anafilaksji to: 1) krzyżowe wiązanie receptorów o wysokim powinowactwie dla immunoglobulin (Ig) klasy E (FcεR1), zlokalizowanych na powierzchni komórek tucznych i granulocytów zasadochłonnych, po ich połączeniu z IgE oraz 2) IgE-niezależna, bezpośrednia aktywacja komórek tucznych (np. przez opiaty, środki cieniujące stosowane w radiologii, wankomycynę). W przypadku podejrzenia anafilaksji najważniejsze jest ustalenie rozpoznania oraz ewentualne skierowanie pacjenta do immunologa-alergologa przeszkolonego i doświadczonego w interpretacji wyników badań laboratoryjnych, identyfikacji i badaniu alergenów, poradnictwie w zakresie unikania alergenów i omawianiu zalet i wad różnych metod leczenia.