Rozwój mowy i języka – monitorowanie przebiegu i zaburzenia

Opis przypadku

Rodzice zgłosili się z dwuipółrocznym chłopcem na rutynowe badanie do poradni zdrowego dziecka. W przesiewowym kwestionariuszu ogólnej oceny rozwoju dziecka matka podaje, że chłopiec jeszcze nie mówi. Dotychczas nie budziło to jej niepokoju, gdyż ojciec dziecka również zaczął późno mówić, a poza tym ich rodzina jest dwujęzyczna. Mimo że chłopiec kilkakrotnie przebył zapalenie ucha środkowego, matka jest głęboko przekonana, że u dziecka nie występuje ubytek słuchu, gdyż syn sprawia wrażenie, że rozumie, co się do niego mówi. Jak sama stwierdza, w zakresie innych sfer rozwój dziecka przebiega odpowiednio do wieku. W badaniu przedmiotowym nie stwierdza się żadnych odchyleń od normy, a dziecko wydaje się prawidłowo nawiązywać relacje społeczne. Niepokój budzi jednak zła tolerancja sytuacji wywołujących frustrację oraz skłonność do występowania u chłopca napadów złości.

Wprowadzenie

Uważa się, że wszystkie prawidłowo rozwijające się dzieci, niezależnie od uwarunkowań kulturowych, opanowują podstawy własnego języka do 4 roku życia. W okresie przedszkolnym 5-8% dzieci wykazuje jednak opóźnienie lub zaburzenia rozwoju mowy oraz języka, z czym mogą później wiązać się trudności w czytaniu, problemy społeczne i emocjonalne oraz zaburzenia zachowania. Lekarz pierwszego kontaktu często jest pierwszym pracownikiem ochrony zdrowia, do którego zwracają się rodzice, gdy podejrzewają zaburzenia w rozwoju ich dziecka, i dlatego w trakcie rutynowych wizyt w poradni zdrowego dziecka lekarz może zetknąć się z którąkolwiek z poniżej wymienionych wątpliwości dotyczących rozwoju językowego:

• Rodzice 9-miesięcznego niemowlęcia są ciekawi, jakie umiejętności ze sfery rozwoju językowego oraz kontaktów społecznych powinny już występować w tym wieku. Mają przy tym zwiększone obawy, ponieważ u starszego rodzeństwa dziecka występuje autyzm.
• Rodzice 12-miesięcznego niemowlęcia zastanawiają się, czy ich dziecko ma zaburzenia słuchu, ponieważ rzadko reaguje na swoje imię.
• Rodzice 18-miesięcznego dziecka z nawracającym zapaleniem ucha w wywiadzie pytają, czy wpłynie to na rozwój językowy.
• Rodzice 20-miesięcznego dziecka zauważają, że przestało używać słów, którymi już się wcześniej posługiwało.
• Matka 2-latka stwierdza, że nie mówi on tak dużo, jak jego starsze rodzeństwo, gdy miało tyle samo lat.
• Rodzice 3-latka uważają, że mowa ich dziecka jest bardzo trudna do zrozumienia i zastanawiają się, czy jest to prawidłowe.
• Ojciec trzyipółletniego dziecka wyraża niepokój, ponieważ zaczęło się jąkać.
• Rodzice pięcioipółletniego chłopca martwią się, że ich syn nie uzyskał pozytywnego wyniku podczas badania przesiewowego przeprowadzonego w przedszkolu, ponieważ nie rozpoznał liter alfabetu. Zastanawiają się, czy nie opóźnić o rok jego pójścia do szkoły.

W niniejszym artykule przedstawiono krótki przegląd prawidłowego przebiegu rozwoju mowy i języka, począwszy od rozróżniania i wytwarzania dźwięków mowy, a skończywszy na rozumieniu i użyciu języka do komunikacji funkcjonalnej, a także ostatecznym rozwoju języka czytanego i pisanego. Opisano obraz kliniczny, epidemiologię oraz rokowanie w przypadku określonych zaburzeń rozwoju mowy i języka, jak również przyjrzano się możliwym wpływom, jakie wywierają czynniki biologiczne i środowiskowe na rozwój języka. Na koniec przeanalizowano rolę lekarza w prowadzeniu nadzoru, badań przesiewowych oraz postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w zaburzeniach i opóźnieniu rozwoju językowego.