Cztery wymiary: model społecznej etiologii psychozy

Zdaniem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zapobieganie chorobom psychicznym ma priorytetowe znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego. Odpowiednie działania zapobiegawcze mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych, do tej pory jednak przedmiotem tych działań nie były najpoważniejsze choroby psychiczne. Do poważnych problemów publicznej ochrony zdrowia należy schizofrenia oraz pozostałe zaburzenia psychotyczne, które poza tym, że dotykają chorych, ich rodziny i opiekunów, mają także istotne znaczenie dla całej gospodarki, systemu zdrowotnego i socjalnego. Ukierunkowane działania prewencyjne są podejmowane rzadko. Powodem może być koncentracja modeli prewencyjnych na zdrowiu populacji oraz na wpływie czynników społecznych na zdrowie ujmowane ogólnie. Wprawdzie wiadomo, że znaczenie środowiskowych czynników ryzyka w genezie i podtrzymywaniu łagodniejszych zaburzeń psychicznych oraz zaburzeń nastroju jest istotne, ale ich rola w etiologii zaburzeń psychotycznych jest gorzej poznana. Obecnie przybywa publikacji podkreślających związek między czynnikami społecznymi a początkiem, przebiegiem i następstwami psychozy. Do tej pory nie przyjęto jednego modelu ani hipotezy tłumaczącej, w jaki sposób różne czynniki społeczne mogą zmieniać ryzyko wystąpienia zaburzeń psychotycznych. Wyjaśnienie tej kwestii mogłoby pomóc rządzącym i osobom odpowiedzialnym za publiczną ochronę zdrowia w planowaniu interwencji, właściwym ukierunkowaniu działań oraz dalszych badań.
Oddziaływania społeczne są trudne do zbadania. Poszczególne czynniki mogą oddziaływać pojedynczo lub wspólnie zarówno na odrębne jednostki, jak i na całe grupy, miasta lub kraje. Skutki mogą pojawić się natychmiast po narażeniu lub z opóźnieniem (tzw. skutek utajony, który może być trudny do wykrycia). Pojedyncze czynniki społeczne mogą wywołać reakcję łańcuchową, która w rezultacie zwiększa ryzyko wystąpienia choroby. Różne czynniki mogą ze sobą współgrać - zmniejszając lub zwielokrotniając swoje skutki. March i wsp. dokonali dalszego podziału czynników ryzyka na status społeczny (np. bycie bezrobotnym) i procesy społeczne, które do niego wiodą (np. czynniki ekonomiczne prowadzące do bezrobocia). Zarówno jedne, jak i drugie zwiększają ryzyko rozwoju zaburzeń psychicznych, jednak do ich zniwelowania mogą być potrzebne różne interwencje. Podstawą wszystkich interwencji powinno być zatem zrozumienie mechanizmu, za pośrednictwem którego czynniki społeczne mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia psychozy.