Uczymy się na błędach

Diagnostyka i terapia AZS u dzieci

Lek. med. Lidia Ruszkowska1

1Kierownik Oddziału Dermatologii Dziecięcej Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie

Lek. med. Magdalena Olechowska2

2Oddział Dermatologii Dziecięcej Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie

Adres do korespondencji: Lek. med. Lidia Ruszkowska, Kierownik Oddziału Dermatologii Dziecięcej, Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie, ul. Bursztynowa 2, 04-749 Warszawa, e-mail: lidia.ruszkowska@wp.pl, tel. 22 473 52 11

Atopowe zapalenie skóry stanowi częstą dermatozę u dzieci. Obraz zmian skórnych jest charakterystyczny, ale ponieważ jest też bardzo różnorodny, nawet u jednego pacjenta, sprawia trudności diagnostyczne. Nieprawidłowe rozpoznanie bywa przyczyną błędnego leczenia.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest nawrotową, przewlekłą, zapalną, niezakaźną dermatozą przebiegającą z nasilonym świądem. Występuje często rodzinnie oraz w rodzinach z dodatnim wywiadem w kierunku chorób atopowych (alergiczny nieżyt nosa i spojówek, astma). AZS stanowi jedną z najczęściej spotykanych chorób skóry wieku dziecięcego, występuje u około 10-20 proc. dzieci. U 90 proc. z nich pierwsze objawy pojawiają się przed ukończeniem 5. r.ż. Mechanizm powstawania zmian skórnych i objawów towarzyszących nadal nie jest do końca wyjaśniony.

Jest to choroba dziedziczona wielogenowo, co potwierdza podatność rodzinna, ze stale zwiększonym wytwarzaniem przeciwciał klasy IgE, z upośledzoną funkcją bariery naskórkowej (suchość skóry), spowodowaną zaburzeniami w metabolizmie lipidów i tworzeniu białek strukturalnych naskórka (filagryna), z nieprawidłową kolonizacją skóry całego ciała drobnoustrojami chorobotwórczymi (Staphylococcus aureus, Malassezia furfur) prowadzącą do zwiększonej podatności na zakażenia skóry, z istotnym wpływem czynników psychosomatycznych. Problemy emocjonalne mogą być wywoływane przez przewlekły świąd, a czynniki neuropsychiatryczne wpływać na stan skóry.

W rozpoznawaniu atopowego zapalenia skóry brak swoistych wskaźników laboratoryjnych. U dzieci postawienie diagnozy AZS powinno być oparte na prawidłowo zebranym wywiadzie osobniczym i rodzinnym oraz na dokładnym zbadaniu skóry całego ciała chorego (obraz kliniczny zmian skórnych, objawy towarzyszące). Pomocne w postawieniu rozpoznania są kryteria Hanifina-Rajki (1980 rok), nadal aktualne.[1] Rozróżniamy cztery kryteria duże i około 20 kryteriów małych (tab. 1).

Do postawienia rozpoznania AZS muszą być spełnione trzy kryteria większe oraz co najmniej trzy mniejsze.[1]

Okresy choroby

Występowanie objawów typowych dla wieku pacjenta ułatwia postawienie rozpoznania atopowego zapalenia skóry, gdyż lokalizacja zmian skórnych jest odmienna w różnych grupach wiekowych.[1,3,5]

W przebiegu AZS wyróżnia się trzy okresy choroby:

1. Okres niemowlęcy (od 3. m.ż. do 4. r.ż.)

Zmiany skórne zajmują najczęściej centralne powierzchnie policzków, owłosioną skórę głowy. Zajęta jest skóra kończyn górnych i dolnych oraz tułowia, zarówno po stronie wyprostnej, jak i zgięciowej. Proces chorobowy może zająć skórę całego ciała, d...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Dziecięce łojotokowe zapalenie skóry (seborrheic dermatitis)

Dziecięce łojotokowe zapalenie skóry jest dermatozą przewlekłą, nawrotową, związaną z niedojrzałością skóry.[1] Zmiany skórne są najbardziej nasilone w pierwszym roku życia [...]

Kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia (toxic contact dermatitis)

Mastocytoza skórna jest schorzeniem charakteryzującym się nieprawidłowym nagromadzeniem w skórze komórek tucznych, bez ognisk w narządach wewnętrznych. Zmiany pojawiają się we [...]

Mastocytoza skórna (cutaneous mastocytosis)

Mastocytoza skórna jest schorzeniem charakteryzującym się nieprawidłowym nagromadzeniem w skórze komórek tucznych, bez ognisk w narządach wewnętrznych. Zmiany pojawiają się we [...]

Świerzb (scabies)

Objawy świerzbu są bardzo charakterystyczne i wydawałoby się, że postawienie rozpoznania nie powinno stanowić problemu. Niestety tak nie jest. Ponieważ pierwszym [...]

Infekcje wirusowe skóry i zmiany skórne towarzyszące infekcjom wirusowym

W gabinecie dermatologa dziecięcego, oprócz powszechnie znanych wysypkowych zakaźnych infekcji wirusowych skóry, takich jak ospa, różyczka, rumień zakaźny, spotykamy się z [...]

Przyłuszczyca ostra (Pityriasis lichenoides et varioliformis acuta, PLEVA)

AZS jest przewlekłą, zapalną chorobą. Zmianom skórnym towarzyszy silny świąd, który jest dominującym objawem zaburzającym prawidłowe funkcjonowanie pacjenta (bezsenność, drażliwość) i [...]

Podsumowanie

Mimo obowiązujących kryteriów rozpoznawania AZS, nadal obserwujemy dużą liczbę pomyłek diagnostycznych. Dotyczy to zwłaszcza niemowląt i małych dzieci. Naszym zdaniem korzystniej [...]