Charakterystyczne objawy

Rogowacenie słoneczne – częsty problem wśród starszych pacjentów

Lek. Karolina Górska

Dr hab. med. Aneta Szczerkowska-Dobosz

Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: Lek. Karolina Górska, Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii, Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Kliniczna 1a, 80-402 Gdańsk

Rogowacenie słoneczne (ang. actinic keratosis, AK) jest jedną z najczęstszych chorób dermatologicznych. Rozwija się na podłożu skóry starczej i jako konsekwencja nadmiernej i przewlekłej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. AK może ulec progresji do inwazyjnego raka kolczystokomórkowego i jest sklasyfikowane jako stan przedrakowy. Wyróżnia się dwa podejścia terapeutyczne: leczenie skierowane na zmianę i leczenie skierowane na obszar zagrożenia nowotworowego. Wczesne podjęcie leczenia zmian w przebiegu AK jest zalecane jako istotny element zapobiegania transformacji złośliwej.

Rogowacenie słoneczne jest jednym z najczęściej stawianych rozpoznań w gabinetach dermatologicznych. Schorzenie rozwija się w obrębie skóry starczej jako konsekwencja nadmiernej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe i niesie ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego.

AK po raz pierwszy zostało opisane przez Ernsta Christiana Neumanna w 1869 roku.[1] Jest to przewlekłe, postępujące schorzenie skóry, powstające pod wpływem długotrwałego narażenia na promieniowanie ultrafioletowe (UV), powodujące zmiany na poziomie naskórka. W efekcie obserwuje się rejony z klinicznymi oraz z subklinicznymi cechami uszkodzenia tkanki, określane jako tzw. obszary zagrożenia nowotworowego (ang. field cancerisation), oznaczające rejony objęte potencjalnym procesem nowotworzenia wywołanego przez kancerogenne czynniki środowiskowe. Obszar ten w przypadku AK może ulec progresji do nieczerniakowych nowotworów skóry, przede wszystkim raka kolczystokomórkowego (SCC).[2] Actinic keratosis występuje najczęściej u rasy kaukaskiej, często u mężczyzn pozbawionych owłosienia na skórze głowy[3,4], o jasnej karnacji z fototypem I i II[3,5], ze skłonnością do oparzeń słonecznych, przewlekle poddawanych fototerapii, immunosupresji oraz obciążonych chorobami genetycznymi, takimi jak skóra pergaminowa i barwnikowa czy albinizm.[3] Częstość występowania rogowacenia słonecznego jest zależna od rejonu geograficznego (stopnia nasłonecznienia): u osób powyżej 40. r.ż. mieszkających w Australii rogowacenie słoneczne można stwierdzić u 40-50 proc. populacji, w USA u 11-26 proc. oraz u ok. 6-15 proc. Europejczyków.[4] Częstość występowania schorzenia u osób powyżej 70. r.ż. jest istotnie wyższa i może sięgać niemal 100 proc. w tej grupie wiekowej.[1] Liczba rozpoznawanych przypadków rogowacenia słonecznego w ciągu ostatnich 10 lat zdecydowanie wzrosła w porównaniu do innych chorób skóry, co ma związek ze statystycznym wydłużaniem się życia oraz zwiększoną ekspozycją skóry na promieniowanie UV.[5,6] O ile dawniej zmiany posłoneczne w postaci rogowacenia były charakterystyczne dla osób narażonych zawodowo na promieniowanie UV, takich jak rolnicy, marynarze czy rybacy[4], o tyle obecnie z uwagi na zwiększony odsetek osób korzystających z naturalnych i sztucznych źródeł UV zmiany w postaci AK rozpoznawane są we wszystkich grupach zawodowych oraz u zdecydowanie wyższego niż wcześniej odsetka kobiet.[1,6]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

PRZEBIEG I ROKOWANIE

Niezwykle istotna jest znajomość potencjalnego ryzyka progresji zmian w przebiegu AK do SCC.[10] Ryzyko transformacji pojedynczej zmiany w postaci AK wynosi [...]

LECZENIE

Ze względu na ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego większość autorów uważa, że każda zmiana o charakterze AK powinna być leczona. Czynnikami decydującymi [...]