Temat numeru

Wybrane aspekty immunologii aparatu paznokciowego

dr n. med. Andrzej Jaworek1

lek. Adam Zalewski2

prof. dr hab. n. med. Anna Wojas-Pelc1

1Katedra i Klinika Dermatologii UJ CM w Krakowie

2Szpital Specjalistyczny im. J. Dietla w Krakowie

Adres do korespondencji: dr n. med. Andrzej Jaworek, Katedra i Klinika Dermatologii UJ CM, ul. Skawińska 8, 31-066 Kraków

Najważniejsze funkcje pełnione przez aparat paznokciowy (AP)

  • Zjawisko uprzywilejowania immunologicznego – czym jest i do czego może prowadzić jego utrata
  • Związek pomiędzy ekspresją genów związanych z wrodzonymi mechanizmami odpornościowymi a grzybicą paznokci
  • Znaczenie immunosupresji jako czynnika inicjującego proces karcynogenezy w przypadku raka kolczystokomórkowego aparatu paznokciowego (NUSC)
  • Infekcja Human papillomavirus (HPV) a wystąpienie NUSC

Narząd paznokciowy (AP – aparat paznokciowy; HNU – human nail unit) to złożona, wieloelementowa struktura o niepowtarzalnej budowie i wielorakiej funkcji, która wzrasta i regeneruje się nieprzerwanie przez całe życie. W jej skład wchodzi nie tylko płytka paznokciowa, lecz także otaczające ją tkanki miękkie wraz z zaopatrującą je siecią naczyń krwionośnych i nerwów. W tabeli 1 przedstawiono najważniejsze funkcje pełnione przez AP1-3.

Obrąbek paznokcia (hyponychium) i wysunięty ponad nim wolny brzeg płytki paznokciowej, tworząc naturalną szczelinę, są rezerwuarem dla licznych patogenów, m.in. bakterii Staphylococcus epidermidis, grzybów z rodziny drożdżakowatych i świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei). Końcowe miejsce przylegania płytki paznokciowej do łożyska paznokcia (onychodermal band) stanowi w warunkach fizjologii pierwszą barierę zabezpieczającą ustrój przed wnikaniem patogenów.

Jej znaczenie podkreślają wyjątkowo trudne terapeutycznie patologie AP, gdy zostanie naruszona przez uraz (nierzadko efekt automanipulacji) lub chorobę2-4.

Uprzywilejowanie immunologiczne

Niezwykle ciekawym zagadnieniem, budzącym coraz większe zainteresowanie wśród badaczy zajmujących się tym przydatkiem skóry, jest immunologia AP. Najnowsze doniesienia wskazują na znaczące podobieństwo AP i mieszka włosowego, zarówno pod względem biologicznym, jak i w odniesieniu do otaczającego je środowiska immunologicznego. Obydwie struktury znajdują się na obszarze określanym jako uprzywilejowany immunologicznie (IP – immune privilege).

Pojęcie IP zostało początkowo zaobserwowane i opisane w odniesieniu do centralnego układu nerwowego, gonad, niektórych gruczołów wydzielania wewnętrznego lub struktur zlokalizowanych w obrębie narządu wzroku. Zauważono, że przeszczepione w te okolice tkanki wykazują przedłużone przeżycie i brak efektu odrzucania, co tłumaczono osłabioną zdolnością do aktywacji odpowiedzi komórkowej. Według badaczy świadczy to o ewolucyjnym przystosowaniu do ochrony życiowo ważnych (istotnych dla przetrwania gatunku) narządów ustroju przed uszkodzeniem wskutek nasilonej reakcji zapalnej w przebiegu odpowiedzi na choroby autoimmunologiczne lub docierające tam patogeny.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wrodzone mechanizmy odpornościowe

Badacze brytyjscy zwrócili uwagę na fakt dominacji odporności wrodzonej (innate immunology) na obszarze łożyska paznokciowego, wskazując na istotną rolę peptydów antydrobnoustrojowych [...]

Immunosupresja a proces karcynogenezy

W 2015 roku ukazała się praca demonstrująca wyniki badania podkreślającego znaczenie immunosupresji jako czynnika inicjującego proces karcynogenezy w przypadku pacjentów chorujących [...]

Infekcja HPV jako czynnik karcynogenny

Ponadto naukowcy zwrócili uwagę na ekspozycję na czynniki promieniotwórcze i karcynogeny, a także infekcję HPV jako elementy istotnie zwiększające ryzyko wystąpienia [...]

Neoplazja śródnabłonkowa AP

Naukowcy japońscy sugerują wprowadzenie nowego terminu: neoplazja śródnabłonkowa aparatu paznokciowego (NIN – nail apparatus intraepithelial neoplasia). Wyróżnili cechy charakterystyczne dla tej [...]

Podsumowanie

Immunologia AP jest problemem złożonym i wielopłaszczyznowym. Do tej pory nie udało się wyjaśnić wielu procesów patofizjologicznych zachodzących w obrębie tego [...]