Owrzodzenie podudzia definiuje się jako ubytek pełnej grubości skóry zlokalizowany między kolanem a kostką, który nie goi się spontanicznie i powstaje na skutek wyjściowej patologii. Tego rodzaju owrzodzenia stanowią istotny problem kliniczny – w krajach rozwiniętych dotyczą ok. 1-2% dorosłej populacji w jakimś okresie życia. Częstość występowania przewlekłych owrzodzeń podudzi znacząco wzrasta z wiekiem (w bardzo zaawansowanym wieku mogą one dotykać nawet kilku procent osób). Owrzodzenia podudzi są źródłem przewlekłego bólu, niepełnosprawności, izolacji społecznej oraz obniżonej jakości życia, a ponadto generują znaczne koszty dla systemów opieki zdrowotnej.

Podstawą skutecznego leczenia owrzodzeń podudzi jest prawidłowe rozpoznanie przyczyny. Błędne założenie, że każde owrzodzenie kończyny dolnej ma podłoże żylne, stanowi częsty i kosztowny błąd, prowadzący do niewłaściwego leczenia, przedłużonego cierpienia pacjentów, nadmiernego obciążenia systemu opieki zdrowotnej, a w niektórych (na szczęście dość rzadkich) przypadkach – ciężkich powikłań, takich jak amputacja kończyny lub rozwój nowotworu. Kluczowe jest więc rzetelne podejście do diagnostyki różnicowej, oparte na dokładnym wywiadzie, starannym badaniu fizykalnym oraz celowanych badaniach dodatkowych.

W niniejszym artykule opisano najczęstsze oraz rzadsze przyczyny owrzodzeń podudzi, przedstawiono także uporządkowane ramy diagnostyczne i terapeutyczne w tym zakresie.

Najczęstsza przyczyna: owrzodzenia żylne

Owrzodzenia o etiologii żylnej stanowią 60-80% wszystkich przypadków przewlekłych owrzodzeń podudzi. Są one skrajną postacią przewlekłej niewydolności żylnej (C6 w klasyfikacji CEAP – Clinical-Etiology-Anatomy-Pathophysiology). Przewlekła niewydolność żylna kończyn dolnych najczęściej powstaje na skutek poszerzenia i niewydolności zastawkowej żył powierzchownych kończyny (żylaki), rzadziej na tle zwężenia lub niedrożności żył głębokich kończyny, głównie na tle pozakrzepowym. U wielu chorych współistnieją zmiany patologiczne w żyłach powierzchownych i głębokich. U części pacjentów niewydolność żylna ma szczególnie ciężki przebieg w związku z niewydolnością pompy mięśniowej łydki (kluczowego elementu niezbędnego dla prawidłowego odpływu krwi żylnej z kończyny), która często ma źródło w usztywnieniu stawu skokowego, a nie w zaniku mięśni łydki.