prof. dr hab. n. med. Irena Walecka

Choroby skóry stanowią znaczący problem zdrowia publicznego, charakteryzując się przewlekłym przebiegiem, ograniczonymi możliwościami terapeutycznymi oraz istotnym wpływem na jakość życia pacjentów. Wiele jednostek chorobowych, takich jak atopowe zapalenie skóry (AZS), łuszczyca, łysienie plackowate, przewlekła pokrzywka spontaniczna czy hidradenitis suppurativa (HS), ma złożoną patogenezę i z reguły nie odpowiada w sposób satysfakcjonujący na klasyczne metody leczenia. Postęp w immunologii i biologii molekularnej umożliwił identyfikację kluczowych szlaków zapalnych odpowiedzialnych za rozwój i podtrzymywanie procesów chorobowych w skórze. Wiedza ta stała się podstawą opracowania terapii celowanych, ukierunkowanych na konkretne mediatory zapalne. Nowe leki pozwalają na skuteczne hamowanie patologicznej odpowiedzi immunologicznej przy jednoczesnym ograniczeniu ogólnoustrojowej immunosupresji.

Lata 2023-2025 były szczególnie korzystne pod względem pozytywnych decyzji rejestracyjnych Europejskiej Agencji Leków (EMA – European Medicines Agency) i amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA – Food and Drug Administration) w obszarze dermatologii. Zatwierdzono zarówno nowe substancje, jak i nowe wskazania dla wcześniej zarejestrowanych leków, obejmujące populacje pediatryczne oraz choroby, w przypadku których nie było dotychczas skutecznych terapii celowanych, co niewątpliwie stanowi istotny krok naprzód w leczeniu wielu przewlekłych dermatoz.

Istnieje jednak znamienna różnica w zakresie dostępu do części nowych terapii dermatologicznych między Stanami Zjednoczonymi a Europą, ponieważ niektóre leki uzyskały już w USA dopuszczenie do obrotu przez FDA i są wykorzystywane w codziennej praktyce klinicznej, natomiast w Unii Europejskiej te same cząsteczki nadal oczekują na zakończenie procedury oceny i decyzję rejestracyjną EMA.

Celem niniejszej pracy jest kompleksowy przegląd nowych substancji czynnych zarejestrowanych przez EMA i FDA w latach 2023-2025 w leczeniu chorób skóry. Przedstawiono mechanizmy działania omawianych leków, wyniki kluczowych badań klinicznych oraz ich profil bezpieczeństwa, podkreślając znaczenie tych terapii w aktualnej i przyszłej praktyce dermatologicznej.

Lebrykizumab

Preparat lebrykizumabu, przeznaczony do leczenia AZS o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego u dorosłych oraz młodzieży w wieku ≥12 lat, został zatwierdzony przez EMA w 2023 r. Kolejnym krokiem było zatwierdzenie leku we wrześniu 2024 r. przez FDA.

Lebrykizumab to przeciwciało monoklonalne z klasy immunoglobulin (IgG4), które wiąże się z interleukiną 13 (IL-13). Blokowanie IL-13 zapobiega aktywacji receptorów IL-4Rα/IL-13Rα1, co hamuje dalsze sygnały zapalne typowe dla odpowiedzi immunologicznej typu Th2. Jednocześnie nie blokuje innego receptora IL-13 (IL-13Rα2), co przekłada się na selektywne działanie preparatu.

Kluczowe badania III fazy (ADvocate 1 i 2 oraz ADhere) potwierdziły przewagę lebrykizumabu nad placebo zarówno w monoterapii, jak i terapii skojarzonej, wskazując na wysoki odsetek pacjentów osiągających EASI (Eczema Area and Severity Index) 75/90 oraz IGA (Investigator’s Global Assessment) 0/1, często już w 16 tygodniu leczenia. Dane długoterminowe z badania ADjoin wykazały z kolei trwałość odpowiedzi przez ponad 3 lata terapii, z utrzymaniem wysokiego odsetka remisji klinicznej, co wskazuje na korzystny, stabilny profil skuteczności leku.

W odniesieniu do profilu bezpieczeństwa, lebrykizumab cechuje się dobrą tolerancją; u większości pacjentów nie odnotowano działań niepożądanych lub były one jedynie łagodne. Do najczęstszych działań niepożądanych należą: zapalenie spojówek (w tym alergiczne), suchość oka, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, a także ból głowy oraz zapalenie błony śluzowej nosa i gardła^1,2.

Ritlecytynib

Ritlecytynib, zatwierdzony przez EMA i FDA w 2023 r., jest doustnym, selektywnym i nieodwracalnym inhibitorem kinazy JAK3 oraz rodziny kinaz tyrozynowych, zarejestrowanym do leczenia ciężkich postaci łysienia plackowatego u dorosłych i dzieci ≥12 r.ż. Lek blokuje sygnalizację cytokin, zmniejsza aktywność autoreaktywnych limfocytów T i komórek NK, co przyczynia się do ograniczenia procesu autoimmunologicznego prowadzącego do łysienia plackowatego.

W badaniu klinicznym AA-I wykazano, że ritlecytynib prowadzi do istotnego odrostu włosów u pacjentów z łysieniem plackowatym w wieku ≥12 lat, z ciężką i utrzymującą się utratą włosów na skórze głowy (≥50%), w tym u chorych z całkowitą utratą owłosienia na skórze głowy oraz w innych częściach ciała. Po 24 tygodniach terapii w badaniu klinicznym istotnie większy odsetek pacjentów przyjmujących dawkę 50 mg uzyskał SALT (Severity of Alopecia Tool) na poziomie co najmniej 90% (wynik SALT ≤10), w porównaniu z grupą placebo. Odsetek odpowiedzi SALT ≤10 w grupie leczonej ritlecytynibem w dawce 50 mg wzrósł jeszcze bardziej w 48 tygodniu.

Profil bezpieczeństwa leku jest korzystny, a większość działań niepożądanych ma charakter łagodny lub umiarkowany. Najczęściej obserwuje się: biegunkę, trądzik, zakażenia górnych dróg oddechowych, pokrzywkę, wysypkę, zapalenie mieszków włosowych oraz zawroty głowy^3-5.

Deuruksolitynib

W 2024 r. FDA zatwierdziła deuruksolitynib, doustny inhibitor JAK1/2, do leczenia ciężkiego łysienia plackowatego u dorosłych. Lek działa poprzez blokowanie szlaków immunologicznych prowadzących do częściowej lub całkowitej utraty włosów.

Decyzja FDA została oparta na wynikach dwóch badań klinicznych III fazy (THRIVE-AA1 i THRIVE-AA2), obejmujących 1220 pacjentów z utratą ≥50% włosów na skórze głowy utrzymującą się przez ponad 6 miesięcy. Dodatkowe dane pochodziły z długoterminowych badań otwartych. Po 24 tygodniach terapii mniej więcej 1/3 pacjentów przyjmujących deuruksolitynib osiągnęła co najmniej 80% odrostu włosów (SALT ≤20); w przypadku niektórych badanych było to nawet 90%. Efekt terapeutyczny był stały i nie wykazywał zahamowania po 24 tygodniach.

Najczęstsze działania niepożądane obejmowały: ból głowy, trądzik i zapalenie nosogardła. Rzadziej obserwowano cięższe powikłania, takie jak poważne infekcje, zakrzepica, nowotwory lub perforacje przewodu pokarmowego^6-8.