Psychologia

Ukryty pacjent – obciążenia opiekuna osoby chorej przewlekle

Mgr pielęgniarstwa Magdalena Rękas
Mgr pielęgniarstwa Marta Brzuszek

Mgr pielęgniarstwa Julia Martyn

Dr hab. med. Artur Mazur

Wydział Medyczny, Uniwersytet Rzeszowski

Adres do korespondencji: Mgr Magdalena Rękas, Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Medyczny, Al. Rejtana 16c, 35-959 Rzeszów, e-mail: magda.rekass@gmail.com

Pomaganie człowiekowi, bliska więź z osobą potrzebującą jest realizowana w zawodach tzw. pomocowych. Zalicza się do nich pracowników ochrony zdrowia, pracowników socjalnych, nauczycieli, policjantów, adwokatów, osoby duchowne. Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, wymagającą od chorego oraz opiekuna stałej opieki i kontroli. Jest to złożony proces leczenia, polegający na współpracy z zespołem terapeutycznym.

Przedmiotem wielu badań jest zespół wypalenia, który dotyka osoby mające bliski kontakt z potrzebującymi pomocy. Jednak w tej grupie udzielających pomocy jako zagrożonych wypaleniem nie wymienia się opiekunów i członków rodzin osób chorych przewlekle. Coraz częściej badacze zwracają uwagę na problem wypalenia terapeutycznego osób chorujących przewlekle oraz problem przeciążenia opiekunów osoby chorej.[1]

Istota problemu

Definicja zespołu wypalenia powstawała przez wiele lat. W 1963 roku zaistniało pojęcie „zdystansowanej troski”, którym definiowano potrzebę zaangażowania w relacje z podopiecznym, ale z zachowaniem dystansu chroniącego osobę pomagającą – lekarza.

W 1970 roku psycholog Philip Zimbardo wyznaczył ramy zaangażowania pojęciem „zdehumanizowanej troski”. W jej rozumieniu lekarz bądź opiekun powinien traktować biorcę opieki bardziej jak przedmiot niż osobę, by chronić się przed negatywnymi emocjami wynikającymi z poczucia bezradności.

Ta postawa znalazła później swoje miejsce jako składowa zespołu wypalenia, określana mianem depersonalizacji.[2] Pierwszego opisu zjawiska wypalenia zawodowego dokonał psychiatra Herbert Freudenberger w 1974 roku. Śledząc pracę młodych, ofiarnych wolontariuszy w ośrodku dla młodocianych narkomanów zauważył, że już po roku intensywnej pracy doświadczali oni utraty energii, motywacji i zaangażowania. Obserwowane zjawisko opisał jako spadek energii u pracownika pojawiający się na skutek przytłoczenia problemami innych. Ten sam autor, wraz z Richelsonem, definiuje wypalenie jako „stan zmęczenia czy frustracji wynikający z poświęcenia się jakiejś sprawie, sposobowi życia lub związkowi, co nie przyniosło oczekiwanej nagrody”.[3]

Według Heleny Sęk, wypalenie jest skutkiem niepowodzenia w zmaganiu się ze stresem, którego nie zmodyfikowano własną aktywnością zaradczą. Sformułowana w ten sposób definicja wskazuje jednocześnie na problem i sposób jego rozwiązania, czyli aktywn...

Definiowane przez badaczy wypalenie zawodowe wyraźnie dokonuje się w sytuacji stresu, relacji opiekuna i osoby pielęgnowanej oraz w odniesieniu do własnych pokładów radzenia sobie z sytuacją trudną. Ma ono charakter fazowy, a poszczególne etapy mo...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Obciążenia opiekuna

Związki te wydają się mocniej oddziaływać na relacje między dającym i przyjmującym opiekę w opiece nieprofesjonalnej, nawet gdy opiekun przygotowany jest [...]

Syndrom opiekuna

Ukryty pacjent (forgotten patient) to pojęcie określające syndrom opiekuna będącego w potrzebie, zapomnianego w procesie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. [...]

Znajdować radości pomimo trudności

Cukrzyca, jak każda inna choroba przewlekła, jest sytuacją niepożądaną dla chorego i jego opiekuna bądź rodzica. Do działań protekcyjnych dotyczących odporności [...]

Wnioski

Opieka nad chorym przewlekle członkiem rodziny jest dla opiekuna źródłem potężnego stresu od momentu rozpoznania choroby po jej naturalny koniec dla [...]