Ciężarna po kontakcie z chorym na ospę wietrzną

dr n. med. Piotr Kajfasz

Klinika Chorób Zakaźnych, Tropikalnych i Hepatologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: dr n. med. Piotr Kajfasz, Klinika Chorób Zakaźnych, Tropikalnych i Hepatologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Wolska 37, 01-201 Warszawa; e-mail: piotr.t.kajfasz@gmail.com

Wprowadzenie

Ospa wietrzna jest wysoce zakaźną chorobą wysypkową powszechnie występującą na całym świecie. Czynnikiem sprawczym infekcji jest wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV – varicella-zoster virus) należący do rodziny Herpesviridae. Źródłem i rezerwuarem VZV jest wyłącznie człowiek. Okres zakaźności ospy wietrznej rozpoczyna się 2 dni przed wystąpieniem wysypki i trwa do przyschnięcia wszystkich wykwitów na skórze. Ryzyko zachorowania osoby podatnej na ospę wietrzną po bliskim kontakcie z pacjentem w okresie zakaźności wynosi 90-95%, natomiast ryzyko zakażenia VZV przy bezpośrednim kontakcie z chorym na półpasiec szacuje się na około 20%.1-5

Ospa wietrzna u dorosłych może mieć ciężki przebieg z powikłaniami w postaci zapaleń: płuc, mięśnia sercowego, mózgu, trzustki, wątroby.6 Zachorowanie ciężarnej może skutkować wystąpieniem embriopatii ospowej. W skład zespołu ospy wietrznej wrodzonej wchodzą: przebarwienia skóry i zmiany bliznowate układające się zgodnie z dermatomami, hipoplazja kończyn, zaniki mięśniowe, zapalenie siatkówki i naczyniówki, zanik nerwu wzrokowego, małoocze, zaćma, nierówność źrenic, oczopląs, zespół Hornera, zaniki kory mózgowej, niedorozwój móżdżku, drgawki, porażenie nerwu twarzowego, encefalopatia, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, niedorozwój umysłowy. Od 20 do 25% noworodków z zespołem ospy wietrznej wrodzonej umiera w pierwszym miesiącu życia.1,6-8

Epidemiologia

W 2013 roku zarejestrowano w Polsce 178 501 zachorowań na ospę wietrzną, natomiast w 2014 roku 221 628. Liczba hospitalizacji z powodu ciężkiego przebiegu i/lub powikłań ospy wietrznej wynosiła odpowiednio 1184 w 2013 i 1467 w 2014 roku.9 Według szacunków WHO 4,2 miliona przypadków zakażeń VZV ma ciężki przebieg z powikłaniami i wymaga hospitalizacji każdego roku. Rokrocznie odnotowuje się na świecie około 4200 zgonów z powodu ospy wietrznej.2 Szacuje się, że około 5% kobiet w wieku 15-40 lat nie przechorowało ospy wietrznej, czyli jest podatne na zakażenie.1-2,10 Infekcja VZV podczas ciąży zdarza się rzadko – oceniono, że dochodzi do niej u 3 na 1000 ciężarnych.6 McGregor i wsp. wykazali, że 81% ciężarnych z negatywnym lub niepewnym wywiadem epidemiologicznym co do przebycia ospy wietrznej w przeszłości miało serologiczne wykładniki zakażenia VZV.11 W przypadku wystąpienia ospy wietrznej u ciężarnej ryzyko embriopatii spowodowanej VZV wynosi 0,4% przed 13 tygodniem i około 2% między 13 a 20 tygodniem ciąży. Wewnątrzmaciczna transmisja VZV po 20 tygodniu ciąży z reguły nie powoduje uszkodzeń strukturalnych płodu. Dowodem wrodzonego zakażenia w tym okresie jest półpasiec występujący w pierwszych dwóch latach życia dziecka.1,2,6-8,10

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Ekspozycja na zakażenie VZV

Przez ekspozycję na zakażenie VZV rozumiemy kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną w okresie zakaźności oraz kontakt z osobą chorą [...]

Ekspozycja ciężarnej na zakażenie VZV – zasady postępowania

Do zasad postępowania w przypadku ekspozycji ciężarnej na zakażenie VZV należą:

Ciężarne z przebytym w przeszłości zakażeniem VZV

Uzyskanie od ciężarnej jednoznacznej informacji o przechorowaniu ospy wietrznej lub półpaśca upoważnia do stwierdzenia uodpornienia przeciwko VZV. Informacja na temat przebytego [...]

Edukacja

Należy uświadomić seronegatywne ciężarne, że w przypadku kontaktu z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec powinny niezwłocznie zgłosić się do [...]

Ospa wietrzna u ciężarnej

W przypadku wystąpienia ospy wietrznej u ciężarnej należy poinformować chorą o ryzyku ciężkiego przebiegu zakażenia VZV i zagrożeniu przezłożyskową transmisją wirusa [...]

Półpasiec w czasie ciąży

Pojawienie się półpaśca w czasie ciąży z reguły nie stanowi zagrożenia dla płodu, gdyż stanowi reaktywację zakażenia VZV.

Zapobieganie ospie wietrznej – profilaktyka czynna, przedekspozycyjna

Immunizację przeciwko ospie wietrznej zaleca się wszystkim podatnym kobietom w wieku rozrodczym. Poinformowanie o możliwości uodpornienia przeciwko ospie wietrznej spoczywa na [...]

Podsumowanie

Uzyskanie od ciężarnej jednoznacznej informacji o przebyciu ospy wietrznej lub półpaśca upoważnia do stwierdzenia uodpornienia przeciwko VZV. Seronegatywne ciężarne po istotnej [...]