ArtykuŁy

Guzy graniczne jajnika

prof. dr hab. n. med. Janina Markowska1
dr n. med. Marek Jasiówka2
dr n. med. Monika Szarszewska1
prof. dr hab. n. med. Paweł Blecharz2

1Klinika Onkologii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

2Klinika Ginekologii Onkologicznej, Centrum Onkologii – Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Paweł Blecharz, Klinika Ginekologii Onkologicznej, Centrum Onkologii – Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie, ul. Garncarska 11, 31-115 Kraków; e-mail: pawel.blecharz@interia.pl

Nowotwory graniczne jajnika stanowią 10-20% nabłonkowych nowotworów tego narządu. Najczęściej rozpoznaje się je w I stopniu zaawansowania według FIGO. Zwiększone ryzyko zachorowania na te nowotwory występuje u kobiet, które nigdy nie rodziły, stosowały leki związane z leczeniem niepłodności i przebyły stany zapalne miednicy. Karmienie piersią oraz unikanie stanów zapalnych zmniejszają ryzyko rozwoju choroby.

Wprowadzenie

W 1929 roku Howard Taylor opisał przypadek rozsianego w otrzewnej nowotworu jajnika o długoletnim łagodnym przebiegu, który określił jako „częściowo złośliwy (semi-malignant).1 W 1971 roku International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) i w 1973 roku World Health Organization (WHO) wyodrębniły grupę nowotworów jajnika o powolnym przebiegu i bardzo dobrym rokowaniu. W 2003 roku WHO ustaliła dla nich nazwę „guzy graniczne jajnika” (BOT – borderline ovarian tumors).2 Podstawowym kryterium rozpoznania BOT jest brak destrukcyjnej i niszczącej inwazji podścieliska.

W 2014 roku WHO podała nową klasyfikację dotyczącą surowiczych guzów granicznych jajnika (SBOT – serous borderline ovarian tumors) z inwazyjnymi implantami. Ze względu na ich cechy biologiczne zaliczono je do grupy dojrzałych raków otrzewnej (LGSC – low-grade serous carcinoma). W przyszłości zmiany klasyfikacji mogą dotyczyć przypadków z mikroinwazją, w których różni badacze obserwują związki z przebiegiem klinicznym.3

Epidemiologia

Nowotwory graniczne jajnika stanowią 10-20% nabłonkowych nowotworów jajnika. Około 75% z nich rozpoznaje się w I stopniu zaawansowania według FIGO. W 60-90% są one zlokalizowane w jednym jajniku. W większości przypadków stwierdza się je u kobiet przed menopauzą, między 34 a 40 rokiem życia.4

Na podstawie wyników badań kohortowych przeprowadzonych w Danii,5 badań Szwedzkiego Rejestru Ludności6 oraz retrospektywnej analizy przypadków w Holandii7 ustalono następujące czynniki ryzyka oraz protekcji w rozwoju BOT:

  • częstość rozwoju jest większa u nieródek
  • nie znaleziono zależności między wiekiem menarche oraz wiekiem kobiety w czasie pierwszego porodu
  • laktacja redukuje ryzyko
  • doustna antykoncepcja nie ma wpływu protekcyjnego
  • stosowanie leków w niepłodności zwiększa ryzyko
  • przebyty stan zapalny miednicy (PID – pelvic inflammatory disease) zwiększa ryzyko, zwłaszcza rozwoju surowiczego BOT.

Badania genetyczne wykazały związek BOT z mutacjami KRAS i BRAF. W guzach surowiczych występują mutacje zarówno w KRAS, jak i w BRAF (od 40 do ponad 80%), w śluzowych są one obecne tylko w KRAS. Mutacje stwierdza się również w rakach jajnika o wys...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Profilaktyka

Jak już wspomniano w opisie czynników ryzyka, karmienie piersią oraz unikanie stanów zapalnych zmniejszają ryzyko rozwoju BOT. Kurman i wsp.9 zidentyfikowali [...]

Objawy i rozpoznanie

Typy histologiczne guzów granicznych jajnika

Najczęstszymi histotypami BOT (około 95%) są typy surowiczy i śluzowy. Do rzadszych należą guzy endometrioidalne, jasnokomórkowe i guzy komórek przejściowych (Brennera).10,16,17 [...]

Leczenie chirurgiczne guzów granicznych

Zdecydowana większość BOT (70-90%) to guzy I lub II stopnia zaawansowania klinicznego według FIGO. Przeżycia całkowite chorych z takimi guzami są [...]

Leczenie uzupełniające

Warto pamiętać, że w przeciwieństwie do raka jajnika wykrycie ognisk BOT poza jajnikami nie wpływa na leczenie, ale jedynie na rokowanie. [...]

Limfadenektomia w leczeniu chirurgicznym guzów granicznych

Według danych z piśmiennictwa limfadenektomię zaotrzewnową wykonuje się w zaledwie około 25% przypadków BOT. W krótkich seriach danych odsetek chorych z [...]

Chirurgia małoinwazyjna w leczeniu guzów granicznych

Dostęp laparoskopowy w przypadku BOT jest szeroko stosowany i akceptowany. Nie zwiększa ryzyka wznowy ani nie pogarsza przeżyć całkowitych. Pozwala także [...]

Leczenie oszczędzające płodność

Niski stopień zaawansowania BOT u większości chorych oraz młody wiek pacjentek skłaniają do leczenia oszczędzającego i zachowującego płodność. Zarówno metaanalizy, jak [...]