Algorytmy

Algorytm postępowania w nieregularnych cyklach miesiączkowych

dr n. med. Agata Mierzwicka
dr n. med. Justyna Kuliczkowska-Płaksej
prof. dr hab. n. med. Marek Bolanowski

Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Adres do korespondencji: dr n. med. Agata Mierzwicka, Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, ul. L. Pasteura 4, 50-367 Wrocław; e-mail: agata_oli@wp.pl

Regularnie powtarzające się krwawienia świadczą o prawidłowym cyklu miesiączkowym. Zaburzenia cyklu lub brak miesiączki mogą być objawem poważnej choroby i jako takie wymagają wnikliwej diagnostyki. U ich podłoża leżą zaburzenia czynnościowe związane z zaburzeniami odżywiania, nasilonym wysiłkiem fizycznym czy stresem, zaburzenia organiczne (zmiany guzowate okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, wrodzone zaburzenia steroidogenezy, zespół policystycznych jajników, zaburzenia rozwoju dróg rodnych) oraz wiele chorób układu endokrynnego.

Wprowadzenie

Długość prawidłowego cyklu miesiączkowego (eumenorrhoea) wynosi 21-35 dni (28 dni ±7 dni), a krwawienie powinno trwać 3-5 dni (nie więcej niż 7 dni). Regularnie powtarzające się krwawienia są klinicznym objawem prawidłowego cyklu miesiączkowego, któremu towarzyszy owulacja. Fizjologicznie brak miesiączki obserwujemy: przed menarche, po menopauzie oraz w czasie ciąży i laktacji. Nieregularne cykle mogą polegać na braku miesiączki (amenorrhoea) lub nieprawidłowościach związanych z długością cyklu. Na podstawie tych objawów zaburzenia miesiączkowania możemy podzielić następująco (ryc. 1):

  • pierwotny brak miesiączki:
    • brak samoistnej miesiączki u 16-latki
    • brak samoistnej miesiączki u 14-latki plus zaburzenia wzrastania/brak rozwoju trzeciorzędowych cech płciowych
  • wtórny brak miesiączki:
    • brak krwawienia od 6 miesięcy u kobiety wcześniej miesiączkującej regularnie lub brak miesiączki przez okres dłuższy niż 3 wcześniejsze cykle miesiączkowe
  • częste miesiączki:
    • krótki cykl (<21 dni) lub większa liczba miesiączek w roku (>14)
  • rzadkie miesiączki:
    • zbyt długi cykl (>35 dni) lub mała liczba miesiączek w roku (<8).

Zaburzenia miesiączkowania można także podzielić w zależności od poziomu, na którym doszło do patologii. Należy określić, czy nieprawidłowości powstały w obrębie podwzgórza/przedniego płata przysadki, jajników, czy drogi odpływu krwi miesiączkowej/macicy jako narządu docelowego dla hormonów jajnikowych.

W 1976 roku grupa ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO – World Health Organization) dokonała podziału przyczyn zaburzeń miesiączkowania na 7 grup. Klasyfikacja ta, przedstawiona w tabeli 1, obowiązuje do dzisiaj i porządkuje większość z nich.

Diagnostyka zaburzeń cyklu miesiączkowego

Ustalenie rodzaju i przyczyny zaburzeń miesiączkowania wymaga odpowiedniej diagnostyki (ryc. 2). W pierwszej kolejności należy przeprowadzić szczegółowy wywiad, który może dostarczyć najwięcej informacji.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Grupy zaburzeń miesiączkowania

Poszczególne grupy zaburzeń miesiączkowania scharakteryzowano w tabeli 2.

Podsumowanie

Na schemacie przedstawionym na rycinie 8 w skrótowy sposób pokazano, jak zaklasyfikować większość zaburzeń miesiączkowania do odpowiedniej grupy według WHO.