Artykuły

Laparoskopowa anatomia miednicy mniejszej. Część 2: Przestrzenie pozaotrzewnowe

lek. Magdalena Biela
dr n. med. Jacek Doniec

Klinika Ginekologii i Ginekologii Onkologicznej, Wojskowy Instytut Medyczny, Centralny Szpital Kliniczny MON, Warszawa

Adres do korespondencji: dr n. med. Jacek Doniec, Klinika Ginekologii i Ginekologii Onkologicznej, Wojskowy Instytut Medyczny, Centralny Szpital Kliniczny MON, ul. Szaserów 128, 04-141 Warszawa;  e-mail: doniec@post.pl

  • Opis przestrzeni okołoodbytniczej, przedkrzyżowej i odbytniczo-pochwowej
  • Omówienie wykorzystania przestrzeni pozaotrzewnowych w ginekologii i sposobów ich preparowania


Wraz z początkiem roku rozpoczęliśmy cykl artykułów poświęconych zagadnieniom dotyczącym anatomii chirurgicznej. Dotychczas omówiliśmy anatomię wewnątrzotrzewnową oraz poruszyliśmy temat związany z przestrzeniami pozaotrzewnowymi miednicy mniejszej i strukturami, które się w nich znajdują. W niniejszym artykule postaramy się usystematyzować podstawową wiedzę w tym zakresie.

Dla przypomnienia, przestrzenie pozaotrzewnowe są przestrzeniami potencjalnymi. Oznacza to, że nie istnieją one przed rozpoczęciem operacji. Uwidaczniają się po nacięciu otrzewnej, na skutek preparowania tkanek poprzez gaz (CO2) lub narzędzia chirurga. Kluczowe w wytworzeniu pozaotrzewnowych przestrzeni chirurgicznych jest preparowanie we właściwej warstwie (płaszczyźnie), równolegle do przebiegających warstwowo drobnych naczyń krwionośnych. Pozwala nam to uzyskać pożądany efekt niemal bezkrwawo (stąd określenie „przestrzenie awaskularne”).

W miednicy mniejszej wyróżniamy następujące przestrzenie (ryc. 1):

  • przestrzenie symetryczne:
    • okołopęcherzowa (paravesical space)
    • okołoodbytnicza (pararectal space)
  • przestrzenie pośrodkowe:
    • przedpęcherzowa (prevesical space), załonowa (retropubic space), zwana również przestrzenią Retziusa
    • odbytniczo-pochwowa (rectovaginal space)
    • przedkrzyżowa (presacral/retrorectal space).

Granice i położenie przestrzeni przedpęcherzowej i okołopęcherzowej zostały opisane w poprzednim numerze „Ginekologii po Dyplomie”. Poniżej omówimy pozostałe przestrzenie pozaotrzewnowe.

Przestrzenie okołoodbytnicze

Są to przestrzenie leżące bocznie od odbytnicy, po obu jej stronach, ukryte pod tylną blaszką więzadła szerokiego macicy. Granice tej przestrzeni wyznaczają następujące struktury (ryc. 2):

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przestrzeń przedkrzyżowa

Dostęp do tej przestrzeni możemy uzyskać z przestrzeni okołoodbytniczej przyśrodkowej poprzez preparowanie tkanek w kierunku przyśrodkowym, najczęściej przecinając więzadło krzyżowo-maciczne. Jeśli [...]

Przestrzeń odbytniczo-pochwowa

Przestrzeń ta powstaje po otwarciu otrzewnej pokrywającej zatokę Douglasa i po wypreparowaniu tkanek leżących między macicą a odbytnicą. Tylna ściana macicy, [...]

Podsumowanie

Podsumowując, należy powtórzyć, że dobra znajomość anatomii jest kluczowa dla chirurga, zwłaszcza w przypadku zabiegów z dostępu małoinwazyjnego. Współczesna technologia pozwala [...]