Temat numeru
Zrosty po operacjach ginekologicznych i ich następstwa
Czy możemy tego uniknąć?
prof. dr hab. n. med. Anita Chudecka-Głaz
dr n. med. Aleksandra Kukla-Jakubowska
- Patomechanizm i czynniki ryzyka powstawania zrostów pooperacyjnych
- Metody zapobiegania występowaniu zrostów pooperacyjnych: odpowiednia technika operacyjna, leczenie farmakologiczne oraz środki i preparaty barierowe
- Ryzyko tworzenia się zrostów pooperacyjnych u pacjentek z endometriozą i chorobami nowotworowymi
Zrosty pooperacyjne stanowią poważny problem nie tylko w ginekologii, ale też we wszystkich dziedzinach zabiegowych. Najważniejsze potencjalne konsekwencje powstawania zrostów to: niepłodność, niedrożność jelit, ból w obrębie jamy brzusznej/miednicy oraz uszkodzenia wewnątrzbrzusznych struktur podczas kolejnych operacji. Poza działaniami chirurgicznymi mającymi na celu zminimalizowanie ryzyka powstania zrostów dostępne są metody farmakologiczne oraz barierowe stosowane w trakcie operacji. Najważniejszymi czynnikami ryzyka pozostają rodzaj i zakres zabiegu operacyjnego, a grupami szczególnie narażonymi na tworzenie się zrostów są pacjentki z endometriozą i chorobami nowotworowymi.
Epidemiologia
Zrosty są jednym z najczęstszych następstw zabiegów operacyjnych w obrębie jamy brzusznej i miednicy mniejszej. Badania retrospektywne i prospektywne wykazały, że zrosty pooperacyjne występują u:
- 37-75,8% pacjentek poddanych zabiegowi cięcia cesarskiego1
- 70-90% pacjentek po dużych zabiegach onkologicznych, takich jak operacja raka jajnika2
- 47-51% pacjentek po zabiegach laparoskopowych mimo ich minimalnie inwazyjnego charakteru1.
Zrosty są przyczyną 60-70% przypadków mechanicznej niedrożności jelit oraz 15-20% przypadków niepłodności u kobiet z powodu uszkodzenia jajowodów lub adhezji obejmujących narządy miednicy mniejszej. Szacuje się, że około 5% pacjentów po zabiegu laparotomii wymaga rehospitalizacji w ciągu roku od wykonania zabiegu w związku z powikłaniami wywoływanymi obecnością zrostów, co stanowi istotne obciążenie dla systemu ochrony zdrowia4. W badaniach epidemiologicznych podkreśla się fakt, że na wystąpienie zrostów wpływ mają głównie: rodzaj operacji, technika jej wykonania oraz czas trwania zabiegu. Z uwagi na lokalizację narządową największe ryzyko powstania zrostów związane jest z operacjami ginekologicznymi oraz chirurgii jelitowej, najmniejsze zaś z procedurami urologicznymi. W literaturze podkreśla się, że laparoskopia oraz operacje robotyczne są obarczone znacznie mniejszym ryzykiem wystąpienia zrostów w porównaniu z klasyczną laparotomią.
Patomechanizm powstawania zrostów
Zrosty pooperacyjne powstają na skutek zaburzenia procesu gojenia tkanek będącego odpowiedzią na uszkodzenie otrzewnej wywołane zabiegiem chirurgicznym, procesem zapalnym czy urazem mechanicznym5. Patofizjologia powstania zrostów związana jest z z...
