Kardiologia interdyscyplinarna

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Edyta Płońska-Gościniak Klinika Kardiologii PUM, Szczecin

Interdyscyplinarny pacjent z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic

lek. Beata Bania, lek. Szymon Olędzki, lek. Jacek Chlasta, prof. dr hab. n. med. Edyta Płońska-Gościniak 

Klinika Kardiologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, Szczecin

Adres korespondencyjny: lek. Szymon Olędzki, Klinika Kardiologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Powstańców Wielkopolskich 72, 70-111 Szczecin, e-mail: soledzki@gmail.com

Kardiologia po Dyplomie 2014; 13 (11-12): 50-57

Wprowadzenie

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (gigant cell arteritis, GCA) jest chorobą układową, która z uwagi na objawy kliniczne, etiologię, diagnostykę i stosowaną terapię wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Choroba ta jest najczęstszą postacią układowego zapalenia naczyń u dorosłych. Zdecydowanie częściej dotyczy kobiet. W większości przypadków zapalenie obejmuje tętnice skroniowe, ale procesem chorobowym mogą być objęte średnie i duże naczynia – tętnice oczne, potyliczne, kręgowe, rzęskowe tylne, aorta, tętnice szyjne, podobojczykowe i biodrowe [1,2]. Niejednokrotnie pierwsze objawy kliniczne tego układowego zapalenia naczyń sugerują chorobę układu krążenia. Nie dziwi więc fakt, że kardiolog często jest pierwszą osobą, która zajmuje się diagnostyką pacjenta z GCA. W artykule autorzy omawiają wybrane zagadnienia dotyczące olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic, dodatkowo poszerzając je o aspekty kardiologiczne oraz przedstawiają opis przypadku chorej pierwotnie leczonej z powodu podejrzenia infekcyjnego zapalenia wsierdzia, u której ostatecznie rozpoznano GCA.

Definicja

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic jest układowym zapaleniem naczyń o nieznanej etiologii, które występuje u osób starszych i może prowadzić do różnych powikłań układowych, neurologicznych i ocznych. Bywa nazywane również zapaleniem tętnicy skroniowej, chorobą Hortona, zapaleniem tętnic czaszkowych, ziarniniakowym zapaleniem tętnic oraz zapaleniem tętnic osób starszych. Histopatologicznie GCA to pełnościenne zapalenie błony wewnętrznej, środkowej i przydanki, z obrazem niejednorodnych nacieków z limfocytów, makrofagów i wielojądrzastych komórek olbrzymich. Pogrubienie ściany naczynia może prowadzić do zwężenia jego światła, co prowadzi do niedokrwienia tkanek położonych dystalnie od zwężenia.

Ustalonymi czynnikami ryzyka GCA są wiek i płeć żeńska, prawdopodobny wydaje się także czynnik genetyczny, pewną rolę może odgrywać również infekcja. Najczęstsze objawy GCA są niespecyficzne, odzwierciedlają zajęcie tętnic skroniowych i innych tętnic średniego kalibru w obrębie głowy i szyi, należą do nich: zaburzenia widzenia, bóle głowy, bolesność podczas żucia, ból szyi i tkliwość skóry głowy. Mogą również występować objawy ogólne, takie jak: zmęczenie, złe samopoczucie i gorączka. Biopsja tętnicy skroniowej pozostaje złotym standardem w diagnostyce zapalenia ziarniniakowego.

Epidemiologia

Opisywana zapadalność na GCA różni się w zależności od publikacji i regionu geograficznego. Roczne wskaźniki zapadalności u osób 50-letnich i starszych mieszczą się w zakresie od ok. 0,5 do 25,4 przypadków na 100 000 osób [3].

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Patofizjologia

GCA jest zaburzeniem odporności komórkowej, które może być nieprawidłową reakcją na uszkodzenie endotelium. Objawy ogólne są prawdopodobnie związane z procesem zapalnym [...]

Etiologia

Dokładna etiologia olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic pozostaje nieznana. Mimo wzrastającej wiedzy na temat przebiegu kaskady zapalnej odpowiedzialnej za proces zapalny czynnik inicjujący [...]

Objawy kliniczne, wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych

Kluczowym elementem poprawy rokowania w GCA jest wczesna diagnoza i leczenie. Najczęściej występującymi objawami ogólnymi są zmęczenie, gorączka lub stan podgorączkowy, [...]

Kryteria rozpoznania

Olbrzymiokomórkowe zapalenie naczyń rozpoznaje się na podstawie kryteriów z 1990 r. opracowanych przez ACR (American College of Rheumatology). Do rozpoznania upoważnia wystąpienie [...]

Leczenie

Podstawą leczenia GCA są glikokortykosteroidy (GKS). W każdym przypadku podejrzenia choroby należy niezwłocznie włączyć leczenie dużymi dawkami GKS. W przypadku zajęcia [...]

Rokowanie

Zmniejszona częstość powikłań neurookulistycznych w ostatnich latach odzwierciedla poprawę rozpoznawania i leczenia. Ślepota to obecnie rzadkie powikłanie. Mimo że leczenie zwykle [...]

Powikłania

W przebiegu GCA często dochodzi do powikłań okulistycznych, takich jak: zaburzenia widzenia, zaniewidzenie jednooczne, dwojenie aż do całkowitej ślepoty z powodu [...]

Chorobowość i śmiertelność

Kohortowe badanie obserwacyjne analizujące dane z bazy brytyjskich lekarzy pierwszego kontaktu wykazało, że GCA jest związane ze zwiększeniem ryzyka zawału mięśnia [...]

GCA a zajęcie serca

Mimo że GCA per se jest chorobą z kręgu zainteresowania lekarzy specjalizujących się w dziedzinie reumatologii, to nierzadko chorzy z GCA [...]

Podsumowanie

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic charakteryzuje się niespecyficznymi objawami, które mogą sugerować infekcję (w tym IZW – opis przypadku) lub chorobę nowotworową, a [...]

Opis przypadku

<<>> <<>> <<>>Pacjentka, lat 61, z dolegliwościami pod postacią gorączki, osłabienia i bólów głowy, została przekazana do kliniki [...]