Kardiologia interdyscyplinarna

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Edyta Płońska-Gościniak Klinika Kardiologii PUM, Szczecin

Majaczenie – często niedoceniany problem u pacjentów kardiologicznych

lek. Małgorzata Lach1 lek. Anna Rojek-Jarmuła2 dr hab. n. med. Łukasz J. Krzych3 

1 SP ZOZ Szpital Powiatowy, Myślenice

2 Marienhaus Klinikum Eifel Weaning Intensivstation, Neuerburg, Niemcy

3 Oddział Kliniczny Kardioanestezji i Intensywnej Terapii, Katedra Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

Adres korespondencyjny: dr hab. n. med. Łukasz Krzych, Oddział Kliniczny Kardioanestezji i Intensywnej Terapii, Katedra Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Śląskie Centrum Chorób Serca, ul. M. Curie-Skłodowskiej 9, 41-800 Zabrze, e-mail: lkrzych@sum.edu.pl

Kardiologia po Dyplomie 2015; 14 (1-2): 52-64

Wprowadzenie

Majaczenie na podłożu somatycznym jest zespołem zaburzeń psychicznych o zwykle nagłym początku, który jak dotąd najczęściej opisywany był wśród chorych przebywających na oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii, geriatrii lub w opiece paliatywnej. Nie można jednak zapominać, że problem ten jest równie istotny u pacjentów oddziałów kardiologicznych [1]. Majaczenie (łac. delirium) jest diagnozowane wyłącznie na podstawie objawów klinicznych (tab. 1). W opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia, obwiązującej w Polsce, Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) zostało zakodowane pod numerem F05 jako majaczenie niewywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi, natomiast zupełnie odrębną kategorię stanowi majaczenie alkoholowe (F10.4) [2]. W większości dostępnego piśmiennictwa majaczenie jest rozpoznawane jednak zgodnie z kryteriami Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-IV) i obejmuje wszystkie przypadki majaczenia, niezależnie od przyczyny (alkoholowe i niewywołane alkoholem i innymi substancjami) [3]. Obie klasyfikacje wspólnie podkreślają, że w obrazie klinicznym dominują zaburzenia świadomości przebiegające z upośledzeniem funkcji poznawczych. Co istotne, zaburzenia te rozwijają się w krótkim czasie, obecna jest ich zmienność dobowa i wiążą się one z obecnością chorób współistniejących, co znajduje potwierdzenie w wywiadzie, badaniu fizykalnym lub wynikach badań dodatkowych [2,3]. Warto w tym momencie zwrócić uwagę na fakt, że kryteria ICD-10 wymieniają majaczenie jako jedno z jakościowych zaburzeń świadomości, obok zamroczenia i splątania, natomiast według klasyfikacji DSM-IV terminem majaczenia objęta jest cała grupa jakościowych zaburzeń świadomości.

Majaczenie występujące u pacjenta z chorobą układu krążenia jest poważnym wyzwaniem dla zajmującego się nim lekarza. Wynika to nie tylko z powodu trudności terapeutycznych, ale może przede wszystkim z zaskoczenia, że wśród objawów somatycznych pojawił się nagle problem natury psychicznej. Objawy ze strony układu krążenia są zazwyczaj dominujące i co słuszne, są stawiane na pierwszy plan w diagnostyce i leczeniu. Podczas rutynowej diagnostyki pacjentów w stanie ciężkim, pracownicy służby zdrowia często pomijają delirium. Nie jest ono wystarczająco wcześnie rozpoznawane u 66-84% hospitalizowanych [4]. Może to mieć poważne konsekwencje, ponieważ wystąpienie majaczenia wiąże się z większą śmiertelnością [5-7], wydłużeniem hospitalizacji [8], zwiększonymi kosztami [9] i skutkuje długotrwałym upośledzeniem funkcji poznawczych [10-13].

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Objawy kliniczne

W obrazie klinicznym na pierwszy plan wysuwa się nagle rozwijająca się dezorientacja i upośledzenie podstawowych funkcji poznawczych. Pacjent błędnie rozpoznaje osoby [...]

Diagnostyka

Obecność zaburzeń orientacji autopsychicznej jest zawsze objawem zaawansowanych głębokich zaburzeń funkcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i zawsze wymaga diagnostyki. Rozpoznanie majaczenia [...]

Etiologia

Majaczenie jest potencjalnie odwracalnym upośledzeniem świadomości, wywołanym okresowym lub trwałym zaburzeniem funkcji OUN [38]. Najbardziej rozpowszechniona hipoteza wyjaśnia powstanie delirium jako następstwa [...]

Czynniki ryzyka

<<>> <<>> <<>>Czynniki ryzyka majaczenia można podzielić na [43-46]:

Kardiologiczne scenariusze majaczenia

Majaczenie wśród pacjentów z chorobami układu krążenia jest objawem poważnego zaburzenia homeostazy organizmu [1,38], które rozwija się w związku z ciężkim stanem [...]

Rokowanie

Pytanie o odległy wpływ majaczenia na jakość życia pozostaje otwarte, choć wyniki wielu badań wskazują, że może być znaczący [83-85]. Zwłaszcza iż [...]

Leczenie

<<>> <<>>Dotychczas nie ustalono standardowych algorytmów terapii majaczenia. Uważa się, iż korzystne jest unikanie objawowego leczenia farmakologicznego, które powinno [...]

Podsumowanie

W pracy starano się przedstawić spektrum scenariuszy klinicznych, jakie mogą być przyczyną wystąpienia majaczenia u pacjentów na oddziałach kardiologii. Majaczenie u [...]