Jak utrzymać pacjenta z niewydolnością serca daleko od szpitala?

dr n. med. Olga Kruszelnicka

Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego

Adres do korespondencji: dr n. med. Olga Kruszelnicka, Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, ul. Prądnicka 80, 31-202 Kraków, e-mail: olga.kruszelnicka@gmail.com

Niewydolność serca jest w Polsce i na świecie dużym problemem społecznym. W celu zmniejszenia częstości hospitalizacji z jej powodu należy wzmóc kontrolę nad chorym w warunkach domowych. Poprawę opieki można uzyskać poprzez: leczenie choroby podstawowej będącej przyczyną niewydolności serca, a także chorób towarzyszących, dobrą współpracę w zakresie zażywania leków, kontrolę bilansu płynów, regularny tryb życia, właściwą dietę i rehabilitację, szczepienia ochronne oraz minimalizowanie ryzyka zakażeń, jak również edukację chorego i jego otoczenia. Często potrzebna jest pomoc rodziny lub społeczna w organizacji dnia codziennego, w tym wizyt lekarskich i zakupu leków oraz sprzętu rehabilitacyjnego.

Przewlekła niewydolność serca (NS) jest częstą chorobą w Polsce i całej Europie. Dotyczy 1-2%, a po 70 r.ż. 10-20% populacji. Problem powtórnych hospitalizacji dotyczy większości chorych z NS, przy czym w starszym wieku odsetek ten sięga 50% w ciągu 3 miesięcy od pierwszego pobytu w szpitalu.1 Najczęstsze przyczyny zaostrzenia NS, tak kardiologiczne, jak i pozasercowe przedstawia tabela 1.

Niewydolność serca wymaga postępowania przyczynowego i objawowego. W ramach pierwszego z nich należy leczyć chorobę podstawową, która doprowadziła do niewydolności serca. Najczęściej jest nią choroba wieńcowa lub nadciśnienie tętnicze. Inne przyczyny to: wady serca (głównie zastawkowe), przebyte stany zapalne, kardiomiopatie, tachyarytmie i bradyarytmie, a także chemioterapia oraz radioterapia klatki piersiowej. Obecnie wiele leków przeciwnowotworowych działa kardiotoksycznie. W czołówce nadal znajdują się antracykliny, a także leki stosowane w terapii raka sutka – najczęstszego nowotworu złośliwego u kobiet. Szczególne zagrożenie dla wydolności serca stanowi nałożenie się kilku chorób, np. współistnienie choroby wieńcowej i nadciśnienia tętniczego czy choroby wieńcowej i chemioterapii raka sutka. Chemioterapia lub radioterapia powodują nie tylko dysfunkcję mięśnia serca, ale także przyspieszają rozwój miażdżycy. W odległej obserwacji prowadzi to do ujawnienia bądź nasilenia objawów choroby wieńcowej. Warto pamiętać o kardiomiopatii okołoporodowej (pojawiającej się pod koniec ciąży lub w pierwszych miesiącach po porodzie) jako o przyczynie NS u młodych kobiet. Śmiertelność populacji chorych z przewlekłą NS wynosi 10% rocznie.

Konieczne jest leczenie chorób towarzyszących, mogących nasilać objawy NS – niewydolności nerek, niedokrwistości, chorób tarczycy lub cukrzycy oraz ostrych chorób infekcyjnych i przewlekłych stanów zapalnych typu reumatoidalnego zapalenia stawów.2...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Współpraca z chorym i motywacja chorego/opiekunów

Aby zmniejszyć częstość hospitalizacji chorych z niewydolnością serca, poza właściwym postępowaniem diagnostyczno-terapeutycznym, należy zadbać o właściwą współpracę z chorym. Pacjent powinien [...]

Samokontrola

Podaż płynów nie musi być specjalnie ograniczana, o ile NS jest łagodna (NYHA II). W bardziej zaawansowanej NS wskazane jest ograniczenie ilości [...]

Okresowa kontrola lekarska

Zgodnie z ogłoszonymi 22 maja br. wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC – European Society of Cardiology), za optymalne uważa się, aby [...]

Niedokrwistość u chorych z NS

Niedokrwistość towarzyszy często przewlekłej NS. Stanowi czynnik pogarszający rokowanie. Zgodnie z definicją WHO niedokrwistość diagnozuje się, gdy stężenie hemoglobiny (Hb) spada [...]

Inne czynniki pogarszające rokowanie

Poza niedokrwistością do czynników pogarszających rokowanie w NS należą: wiek, klasa NYHA III-IV, choroba wieńcowa jako przyczyna NS, współistniejąca cukrzyca, niewydolność nerek, [...]

Dieta

W objawowej niewydolności serca wymaga się ograniczenia ilości sodu w diecie do 2-3 g/24 h, a przy nasilonych objawach w klasie NYHA III-IV i [...]

Tryb życia

Tryb życia powinien być uregulowany i dostosowany do aktualnej klasy NYHA. Zaleca się ćwiczenia rehabilitacyjne, szczególnie w grupach i pod kontrolą [...]

Depresja i choroby neurologiczne u pacjenta z NS

Chory z NS może mieć objawy depresji. To typowe dla chorób przewlekłych i wymaga interwencji psychologa lub psychiatry. Wykazano, że pacjenci [...]

Rehabilitacja – ćwiczenia fizyczne u chorych z NS

Chorzy z NS stabilni krążeniowo, w klasie NYHA I-III powinni regularnie ćwiczyć fizycznie. Zaleca się ćwiczenia rehabilitacyjne w grupach i pod [...]

Szczepienia ochronne przeciw grypie oraz minimalizowanie ryzyka zakażeń

Chorzy z NS powinni co rok szczepić się przeciwko grypie i pneumokokom. W miarę możliwości powinno się minimalizować stosowanie niesteroidowych leków [...]

Edukacja chorego i otoczenia

Dodatkowymi czynnikami utrudniającymi właściwą samokontrolę u starszych chorych są: demencja, depresja i niesprawność fizyczna. Źle wpływa na nich pobyt w domach [...]