Badania przesiewowe sportowców wyczynowych – zapobieganie nagłej śmierci sercowej

dr n. med. Wojciech Król1
prof. dr hab. n. med. Artur Mamcarz2
dr hab. n. med. Wojciech Braksator1

1Katedra i Klinika Kardiologii, Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Wewnętrznych, Warszawski Uniwersytet Medyczny

2III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres korespondencyjny: dr n. med. Wojciech Król, Katedra i Klinika Kardiologii, Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Wewnętrznych, Warszawski Uniwersytet Medyczny; e-mail: wukrol@gmail.com

Nagły zgon sercowy u młodego sportowca jest rzadkim i tragicznym zdarzeniem. Budzi powszechne zdziwienie oraz wątpliwości co do pozytywnego wpływu intensywnego wysiłku fizycznego na organizm. Badania przesiewowe mogą uchronić zagrożone osoby przed nagłym zgonem sercowym, a jeszcze częściej pozwalają uniknąć niesłusznych dyskwalifikacji zawodników.

Wprowadzenie

Sportowcy są powszechnie uznawani za najzdrowszą część społeczeństwa. Nagły zgon sercowy w tej szczególnej populacji budzi zawsze ogromne emocje i wywołuje dyskusję dotyczącą szkodliwych następstw intensywnego uprawiania sportu. Praktycznie ze wszystkich dostępnych w literaturze badań populacyjnych wynika jednak jasno, że aktywność fizyczna przedłuża życie i istotnie obniża ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Badania przesiewowe mają zminimalizować ryzyko nagłych zgonów sercowych u sportowców. To niewątpliwie najważniejsze zadanie stojące przed kardiologią sportową. Zgodnie z definicją z 36 konferencji z Bethesdzie sportowcem (competitive athlete) jest osoba: „biorąca udział, indywidualnie lub drużynowo, w zorganizowanych formach uprawiania sportu, których najważniejszym celem jest współzawodnictwo, kładąca duży nacisk na doskonalenie umiejętności i osiągnięcia, co wymaga regularnego (zazwyczaj intensywnego) treningu”. W większości krajów sportowcy uprawiający sport w formie zorganizowanej podlegają badaniom przesiewowym, uregulowanym zazwyczaj w różnego rodzaju aktach prawnych. Zalecenia te nie dotyczą coraz liczniejszej grupy osób uprawiających sport rekreacyjnie. Moda na zdrowy styl życia jest przykładem bardzo pozytywnej „epidemii” ostatnich lat, chociaż coraz częściej przekształca się w modę na ekstremalne formy spędzania wolnego czasu związane z wysiłkiem fizycznym. Tak zwani zaawansowani amatorzy wymykają się definicjom sportowca, choć poziomem obciążeń treningowych dochodzą niekiedy do tych spotykanych w sporcie wyczynowym. Sportowcy uprawiający sport rekreacyjnie są jednak grupą bardzo niejednorodną. Można do niej zakwalifikować m.in. dzieci uczestniczące w zajęciach wychowania fizycznego, dorosłych po zdarzeniach sercowo-naczyniowych biorących udział w rehabilitacji kardiologicznej czy też uczestników biegów długodystansowych dłuższych niż 100 km. W tak różnorodnej populacji trudno mówić o zorganizowanych badaniach przesiewowych. Dopuszczanie do rekreacyjnego uprawiania sportu u dorosłych jest zagadnieniem odrębnym. Poświęcono mu zalecenia grupy roboczej Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2011 r. Nie będą one szerzej omawiane w niniejszym opracowaniu.1

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przyczyny nagłych zgonów sercowych u sportowców i ich częstość

<<>><<>>

Metody przesiewowego badania sportowców w celu prewencji nagłego zgonu sercowego

Idealne badanie przesiewowe powinno być tanie, powszechnie dostępne, wysoko czułe i specyficzne. W tej chwili nie dysponujemy badaniem spełniającym wszystkie te [...]

EKG jako badanie przesiewowe u sportowców

Grupa robocza ESC uznała badanie elektrokardiograficzne za jedyne zalecane badanie dodatkowe w przesiewowej ocenie sportowców w ramach prewencji nagłego zgonu sercowego. [...]

Ocena przesiewowa u sportowców >35 roku życia

Podobnie jak w populacji ogólnej >35 r.ż. za główną przyczynę nagłych zgonów sercowych u sportowców uznaje się chorobę wieńcową. Mimo braku jakichkolwiek [...]

Inne metody badań przesiewowych

Powszechne zastosowanie elektrokardiograficznej próby wysiłkowej jako elementu badań przesiewowych wydaje się trudne do wprowadzenia z uwagi na ograniczenia organizacyjne. Skuteczność takiego [...]

Podsumowanie

Przesiewowa ocena w prewencji nagłego zgonu sercowego u sportowców powinna być przeprowadzona na podstawie dokładnie zebranego wywiadu (w tym wywiadu rodzinnego) [...]