Zespół metaboliczny (ZM) jest zespołem zaburzeń metabolicznych obejmującym współistnienie otyłości brzusznej, nadciśnienia tętniczego, dyslipidemii i zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Stanowi on jeden z najważniejszych problemów zdrowia publicznego XXI wieku, a częstość jego występowania zwiększa się w związku z globalnym wzrostem otyłości i zmianami stylu życia. Według danych epidemiologicznych od 20% do 30% dorosłych w krajach rozwiniętych spełnia kryteria ZM, a populacja ta jest obciążona znacząco wyższym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych oraz niektórych nowotworów. W Polsce problem ten może dotykać nawet jedną na pięć osób dorosłych, a dodatkowo coraz większym wyzwaniem staje się narastająca częstość otyłości wśród dzieci. Patofizjologia zespołu metabolicznego jest złożona i wieloczynnikowa, obejmuje insulinooporność, przewlekły stan zapalny, zaburzenia równowagi hormonalnej oraz nieprawidłowe gromadzenie tkanki tłuszczowej, zwłaszcza trzewnej. Z tego względu interwencje mające na celu modyfikację czynników ryzyka powinny być kompleksowe i polegać zarówno na zmianie stylu życia, jak i w razie potrzeby farmakoterapii. Niemniej to właśnie modyfikacje stylu życia, w tym dieta, aktywność fizyczna i kontrola masy ciała, pozostają fundamentem terapii, ponieważ pozwalają na poprawę wielu parametrów metabolicznych jednocześnie i mogą opóźnić rozwój powikłań lub mu zapobiec.

Interwencje żywieniowe odgrywają w tym procesie kluczową rolę. Badania wykazują, że odpowiednio dobrana dieta może poprawić wrażliwość na insulinę, obniżyć stężenie glukozy i lipidów we krwi, zmniejszyć ciśnienie tętnicze oraz wspierać redukcję tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha. W literaturze opisano różne wzorce żywieniowe, takie jak dieta śródziemnomorska, Dietary Approaches to Stop Hyper­tension (DASH), diety niskowęglowodanowe oraz diety wegańskie/roślinne, które wykazują pozytywny wpływ na parametry metaboliczne i ryzyko sercowo-naczyniowe. Ważną rolę odgrywają także konkretne składniki diety – błonnik, kwasy tłuszczowe omega-3 bądź polifenole – które mogą dodatkowo modulować stany zapalne i procesy metaboliczne.