Psychiatria
Bezsenność pierwotna i wtórna – różnicowanie w praktyce klinicznej
dr n. med. Joanna Wilkowska-Chmielewska
- Przyczyny narastania problemu bezsenności w społeczeństwie
- Bezsenność pierwotna i wtórna – podłoże ich rozwoju
- Ustalanie rozpoznania bezsenności na podstawie wywiadu i dostępnych narzędzi (skale, kwestionariusze)
Bezsenność jest narastającym problemem klinicznym w praktyce lekarzy wszystkich specjalności oraz najczęściej występującym zaburzeniem snu1-3. W krajach rozwiniętych na bezsenność skarży się blisko 50% osób4 i zaburzenie to jest już zaliczane do chorób cywilizacyjnych. Kobiety cierpią z powodu bezsenności półtora raza częściej od mężczyzn.
Bezsenność to subiektywne skargi na pogorszenie ilości i/lub jakości snu powodujące mniej efektywne funkcjonowanie w ciągu dnia5. Pacjenci cierpiący na to zaburzenie zgłaszają trudności w zasypianiu, w utrzymaniu snu (częste wybudzenia w nocy, które trwają coraz dłużej), znacznie skrócony sen oraz wybudzenia wcześnie rano, po których nie można ponownie zasnąć.
Bezsenność rozpoznaje się w trakcie wywiadu na podstawie subiektywnych skarg pacjenta5. Badania polisomnograficzne nie są konieczne do ustalenia rozpoznania, ponieważ warunkiem zdiagnozowania tego zaburzenia jest jego wpływ na codzienne funkcjonowanie. Wyniki badania polisomnograficznego zazwyczaj potwierdzają skargi pacjenta, opisywane jako: wydłużenie latencji snu, zwiększenie liczby i czasu okresów czuwania w ciągu nocy, skrócenie całkowitego czasu snu oraz zmniejszenie ilości snu wolnofalowego.
Według różnych statystyk na bezsenność cierpi od 6% do 75% osób dorosłych6. Tak duża rozpiętość w wynikach badań epidemiologicznych jest związana z występowaniem bezsenności jako zaburzenia (bezsenność pierwotna) i bezsenności jako objawu współwystępującego z innymi chorobami psychicznymi i somatycznymi (bezsenność wtórna). Bezsenność może być także wynikiem współczesnego stylu życia. Stres, praca zmianowa, rozwój technologii, zmniejszenie aktywności fizycznej, wydłużona ekspozycja na sztuczne światło są czynnikami ryzyka jej rozwoju2.
Bezsenność wtórna jest bardzo rozpowszechniona, ale bezsenność pierwotna też jest istotnym problemem klinicznym. W sierpniu 2025 roku opublikowano metaanalizę uwzględniającą 18 dużych badań epidemiologicznych (łącznie ponad 262 000 uczestników). Oszacowano rozpowszechnienie bezsenności pierwotnej na 16,2%, a ciężkiej bezsenności pierwotnej na 8%7.
Klasyfikacje zaburzeń snu
Obecnie stosowane są trzy klasyfikacje opisujące objawy bezsenności:
- Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5 (DSM-5)
- International Classification of Diseases, 10th/11th Revision (ICD-10/11)8
- International Classification of Sleep Disorders – Third Edition (ICSD-3-TR).
