Choroby zwyrodnieniowe

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Maria Barcikowska, Zakład Badawczo-Leczniczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN Warszawa

Choroba Alzheimera – uaktualnienie 2014

Tomasz Sobów

Zakład Psychologii Lekarskiej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Tomasz Sobów, prof. nadzw. Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Czechosłowacka 8/10 92-216 Łódź, e-mail: tomasz.sobow@umed.lodz.pl

Neurologia po Dyplomie 2014; 9 (4): 5-18

Streszczenie

Choroba Alzheimera jest od lat jednym z najważniejszych wyzwań dla systemów ochrony zdrowia krajów rozwiniętych. Badania epidemiologiczne, zwłaszcza prowadzone w kontekście potencjalnie modyfikowalnych czynników ryzyka jej rozwoju, pokazują jednak, że możliwe są interwencje (głównie dotyczące stylu życia i zachowań zdrowotnych), które już dziś hamują obserwowany przez wiele lat wzrost zachorowań. Główny nurt badawczy dotyczył w ostatnich latach poprawy diagnostyki, zwłaszcza poprzez poszukiwania wczesnych biomarkerów. Badania te, choć niewątpliwie efektywne, nie przełożyły się na istotne dla praktyków zmiany w kryteriach diagnostycznych. Biomarkery mają obecnie swoje miejsce w ośrodkach badawczych i nie zostały wprowadzone jako konieczny element procedur diagnostycznych przez żaden ze zmienianych ostatnio systemów klasyfikacyjnych (DSM-5, NIA-AA). Na poziomie podstawowej wiedzy patogenetycznej coraz więcej danych wskazuje na fakt, że klasyczna hipoteza amyloidowa nie w pełni wyjaśnia rozwój neurodegeneracji w chorobie Alzheimera. Liczne odkrycia nowych, niedających się łatwo powiązać z amyloidem genetycznych czynników ryzyka (głównie badania typu GWAS; około 20 nowych genów ryzyka) oraz niepowodzenia nowych metod leczenia opartych o hipotezę amyloidową (zwłaszcza immunoterapii) skłaniają do prób rewizji myślenia o patogenezie choroby.

Epidemiologia: dobre wieści i plan działania

Badania epidemiologiczne nad rozpowszechnieniem choroby Alzheimera (Alzheimer disease, AD) jeszcze do niedawna rysowały przyszłość w ciemnych barwach. Klasyczne projekcje, oparte o dane z końca lat 90. ubiegłego stulecia i wiedzę na temat czynnikó...

W czasie tegorocznego szczytu G8 międzynarodowa grupa ekspertów (w tym autor tego doniesienia) sformułowała propozycje natychmiastowych działań możliwych do szybkiego wdrożenia w celu poprawy sytuacji epidemiologicznej w zakresie otępień i choroby Alzheimera. Wskazano na konieczność przeprowadzenia dużych badań prewencyjnych oceniających skuteczność takich interwencji, jak ćwiczenia fizyczne, zmniejszenie stężenia glukozy (w tym leczenie cukrzycy), leczenie nadciśnienia tętniczego, stosowanie diety bogatej w nienasycone kwasy tłuszczowe i witaminy z grupy B, treningi poznawcze i aktywności społeczne. Na poziomie rekomendacji z zakresu zdrowia publicznego grupa ta zaleca zaprzestanie palenia tytoniu, aktywność fizyczną, dietę bogatą w owoce, warzywa i ryby, unikanie nadwagi i nadużywania alkoholu oraz leczenie nadciśnienia.15

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Epidemiologia: dobre wieści i plan działania

Badania epidemiologiczne nad rozpowszechnieniem choroby Alzheimera (Alzheimer disease, AD) jeszcze do niedawna rysowały przyszłość w ciemnych barwach. Klasyczne projekcje, oparte o [...]

Kryteria rozpoznawcze: r(ewolucja) w toku

Diagnostyka choroby Alzheimera przez blisko trzy dekady opierała się na kilku podstawowych założeniach. Kluczowe miało być stwierdzenie klinicznie wykrywalnego (i precyzyjnie [...]

Otępienie, choroba Alzheimera i DSM-5: zmiany, brak zmian i zamieszanie

Nowa klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (APA) opublikowana została w 2013 r. (wbrew zapowiedziom nie udała się zatem harmonizacja z opublikowaniem nowej wersji [...]

Nowe badawcze kryteria diagnostyczne dla choroby Alzheimera: w kierunku algorytmu?

<<>>Odkrycia neuropatologiczno-genetyczne ostatnich 30 lat ugruntowały pozycję hipotezy amyloidowej jako wiodącej koncepcji etiopatogenetycznej choroby Alzheimera. Spójne z tą hipotezą było zarówno [...]

Nowe odkrycia genetyczne w AD: nie tylko amyloid?

<<>>Odkrycia neuropatologiczno-genetyczne ostatnich 30 lat ugruntowały pozycję hipotezy amyloidowej jako wiodącej koncepcji etiopatogenetycznej choroby Alzheimera. Spójne z tą hipotezą było zarówno [...]

Klasyczne i nowe strategie terapeutyczne

Aktualnie stosowane o udokumentowanej w badaniach klinicznych skuteczności leczenie sprowadza się do dwóch strategii neuroprzekaźnikowych: wspomagania transmisji cholinergicznej (przez hamowanie aktywności [...]

Nowe strategie: żywność medyczna

Żywność medyczna to względnie nowa grupa produktów, stosowanych do dietetycznego leczenia wybranych chorób, sprzedawana w obrocie aptecznym i z zaleceniem przyjmowania [...]

Nowe strategie: terapie antyamyloidowe

Hipoteza tzw. kaskady amyloidowej, podstawowa obowiązująca dziś teoria patogenetyczna AD, zakładała pierwotnie, że zaburzenia metabolizmu białka prekursorowego amyloidu beta (β-APP) prowadzi [...]

Nowe strategie: mechanizmy pierwotnie nieamyloidowe

Ponieważ wiele badań wskazuje na zaburzenia odpowiedzi zapalnej jako istotny problem patogenetyczny w AD, nie dziwią próby stosowania modulatorów odpowiedzi zapalnej. [...]

Podsumowanie

W ostatnich kilku latach obserwuje się w badaniach nad AD kilka ciekawych fenomenów. Hipoteza amyloidowa (w unowocześnionej wersji)56,57 nie jest już [...]