Neuroinfekcje

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med Joanna Zajkowska, Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji UM, Białystok

Leczenie obrzęku mózgu

dr hab. n. med. Wojciech J. Łebkowski1 prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska2 dr n. med. Piotr Czupryna2 

1 Klinika Neurochirurgii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

2 Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres korespondencyjny: dr hab. n. med. Wojciech J. Łebkowski, Klinika Neurochirurgii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, ul. Skłodowskiej-Curie 24A, 15-276 Białystok, e-mail: wojciech.lebkowski@umwb.edu.pl

Neurologia po Dyplomie 2014; 9 (6): 49-52

Wprowadzenie

Może zaskakiwać fakt, że do obrzęku mózgu nie dochodzi w określonych zespołach chorobowych, ale również w licznych przypadkach z pozoru niemających związku z chorobami układu nerwowego.

Należy przypomnieć, że jama czaszki jest przestrzenią zamkniętą, a stałymi elementami są: tkanka nerwowa (mózg w objętości 1200-1500 cm3), płyn mózgowo-rdzeniowy (około 150 cm3) oraz niewielka objętość krwi (~150 cm3), która napływa do jamy czaszki i odpływa zgodnie z cyklem pracy serca. Jakakolwiek dodatkowa masa w obrębie jamy czaszki musi powodować efekt wzmożonej ciasnoty, zatem nadciśnienie wewnątrzczaszkowe i związane z tym tzw. objawy ogólne oraz objawy ogniskowego uszkodzenia mózgu w przypadkach krańcowych może prowadzić do zatrzymania krążenia w obrębie mózgu i jego śmierć. W części przypadków wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego przebiega szybko, stwarzając tym samym zagrożenie dla życia i wymuszając konieczność szybkiego działania.

Mechanizm rozwoju obrzęku

Rozważając kwestię nadciśnienia wewnątrzczaszkowego, trzeba wymienić czynniki, jakie mogą powodować obrzęk. Należą do nich zaburzenia o charakterze naczyniowym (udary), urazy czaszkowo-mózgowe (w tym krwiaki), nowotwory i stany zapalne (zapalenie mózgu, ropień mózgu). Praktyka kliniczna wskazuje, że zmianom tym zazwyczaj towarzyszy bardziej lub mniej nasilony obrzęk mózgu, który sam stanowi bardzo duże zagrożenie, zatem wymaga intensywnego postępowania terapeutycznego.

 Z samej definicji wynika, że obrzęk to znaczne powiększenie się przestrzeni pozanaczyniowej pozakomórkowej przez nagromadzenie się wody w tej przestrzeni.1

Mechanizm powstawania obrzęku jest wieloczynnikowy, ale ogólnie ujmując można stwierdzić, że obrzęk mózgu ma najczęściej pochodzenie naczyniowe lub komórkowe, a w etapie rozwiniętym jest obrzękiem mieszanym (tabela). Przy wyjściowym elemencie nacz...

Obrzęk mózgu rozwijający się wskutek urazu lub udaru niedokrwiennego uruchamia szereg czynników, takich jak wolne kwasy tłuszczowe lub wolne jony potasu (pozakomórkowe), które wtórnie powodują uszkadzanie komórek oraz pogłębiają obrzęk mózgu. Wśród czynników współdziałających przy powstawaniu obrzęku mózgu wymienia się m.in. tlenek azotu, histaminę, kwas arachidonowy czy bradykininę.2

Obrzęk rozwijający się w zamkniętej przestrzeni jamy czaszki musi prowadzić do zaburzeń ukrwienia mózgu przez zmniejszenie przepływu mózgowego. Co więcej, zaburzenia przepływu mózgowego są czynnikiem wtórnego uszkodzenia mózgu, który potęguje istn...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przyczyny obrzęku mózgu

Obrzęk mózgu jako jeden z objawów chorobowych może występować w chorobach układu nerwowego, jak i w schorzeniach o pierwotnie innej niż [...]

Objawy ogólne podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Do czasu, gdy obrzęk mózgu nie spowoduje lokalnego zaburzenia przepływu, istotne objawy kliniczne mogą nie występować, a obserwowane mogą być objawy [...]

Ocena kliniczna i radiologiczna

W badaniu istotne jest poddanie pacjenta zarówno ocenie ogólnej, jak i specjalistycznej (badanie neurologiczne), co zarówno w badaniu podmiotowym i przedmiotowym [...]

Leczenie

Najbardziej skuteczną metodą zmniejszenia obrzęku mózgu przez obniżenie zawartości wody w przestrzeni pozakomórkowej pozanaczyniowej jest osmoterapia, mająca za zadanie obniżenie zawartości [...]

Podsumowanie

Zarówno obserwacje kliniczne, jak i badania wykazują, że niestety nie mamy do dyspozycji idealnego środka pozwalającego na skuteczną terapię obrzęku mózgu. [...]