Mutyzm akinetyczny – obraz kliniczny, rozpoznawanie, leczenie

lek. Urszula Rosińska1
dr hab. n. med. Małgorzata Wiszniewska1,2
dr n. med. Przemysław Drobik3

1Oddział Neurologiczny z Pododdziałem Leczenia Udarów Mózgu, Szpital Specjalistyczny im. S. Staszica w Pile

2Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. S. Staszica w Pile

3Zakład Medycyny Nuklearnej, Szpital Specjalistyczny im. S. Staszica w Pile

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Małgorzata Wiszniewska, Oddział Neurologiczny z Pododdziałem Leczenia Udarów Mózgu, Szpital Specjalistyczny im. Stanisława Staszica w Pile, e-mail: mpwisz@gmail.com

Mutyzm akinetyczny należy do grupy zaburzeń świadomości, w których zachowane są funkcje życiowe, lecz pacjent nie może się poruszać ani mówić. W artykule opisano obraz kliniczny tej choroby, diagnostykę oraz dostępne metody leczenia.

Definicja

Mutyzm akinetyczny, zwany również wielką abulią (abulia major), to stan, w którym pacjent nie może mówić (mutyzm) ani się poruszać (akinezja). Częstą przyczyną mutyzmu akinetycznego jest uszkodzenie płatów czołowych.1 Mutyzm akinetyczny należy do grupy zaburzeń świadomości charakteryzujących się zachowaniem funkcji życiowych. Pacjenci z mutyzmem akinetycznym wydają się przytomni, a nawet świadomi, gdyż mają otwarte oczy i są w stanie wykonywać ruchy gałkami ocznymi. Mają zdolność wodzenia wzrokiem za obiektami czy osobami, czasem mogą wyszeptać monosylabiczne słowa i w odpowiedzi na powtarzający się bodziec wykonywać w niewielkim stopniu dowolny ruch. Zdarza się, że odpowiadają na proste pytania, ale nie są w stanie spontanicznie rozpocząć wypowiedzi. Mowa jest w znacznym stopniu zaburzona: bełkotliwa, zmiękczona, obecne są perseweracje.1

Rys historyczny

Termin „mutyzm akinetyczny” został po raz pierwszy użyty w 1941 r. przez Cairnsa i wsp., którzy opisali 14-letnią dziewczynkę z czaszkogardlakiem umiejscowionym w III komorze. Pomimo zachowanej świadomości pacjentka nie była w stanie wykonywać ruchów dowolnych ani mówić – stan ten autorzy określili mianem abulii.2

Patogeneza

Mutyzm akinetyczny spowodowany jest uszkodzeniem morfologicznym lub funkcjonalnym takich szlaków, jak: 1. połączenia struktur czołowych i podkorowych – zazwyczaj uszkodzenie dotyczy połączenia między przednią częścią zakrętu obręczy a powierzchnią brzuszną prążkowia i brzuszno-nosowo-boczną częścią gałki bladej oraz nosowo-grzbietową substancji czarnej, mającej z kolei połączenia z okołośrodkową częścią jądra środkowo-grzbietowego wzgórza, od którego odchodzą szlaki do przedniego zakrętu kory czołowej; 2. szlaki dopaminergiczne i glutaminergiczne – jest to raczej uszkodzenie funkcjonalne, ponieważ empirycznie wykazano korzystne działanie leków dopaminergicznych u pacjentów z mutyzmem akinetycznym bez uwidocznienia uszkodzenia strukturalnego.3 Innymi strukturami, których uszkodzenie może powodować mutyzm akinetyczny, są: płat czołowy (przedni zakręt płata czołowego), jądra wzgórza, międzymózgowie, nakrywka mostu i III komora.2

Strukturą uszkodzoną najczęściej w mutyzmie akinetycznym są płaty czołowe. Ze względu na położenie w przedniej części czaszki i bliskość do skrzydła kości klinowej są one bardzo podatne na różnorakie uszkodzenia, zwłaszcza urazowe, co potwierdzają...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przyczyny

Do mutyzmu akinetycznego może prowadzić wiele stanów chorobowych, np.:

Obraz kliniczny mutyzmu akinetycznego

Typowymi objawami w mutyzmie akinetycznym są:

Diagnostyka

Mutyzm akinetyczny rozpoznaje się za pomocą badania przedmiotowego, ale bardzo pomocne są także badania dodatkowe, takie jak: EEG, badanie potencjałów związanych [...]

Skale behawioralne używane do oceny mutyzmu akinetycznego

skala śpiączki Glasgow (GCS – Glasgow coma scale) skala FOUR (Full Outline of UnResponsiveness) skala CRS-R (Coma Recovery Scale-Revised) skala SMART [...]

Leczenie

Leczenie mutyzmu akinetycznego polega głównie na farmakoterapii i rehabilitacji. W farmakoterapii wykorzystuje się leki dopaminergiczne, które zwiększają stężenie dopaminy. Zazwyczaj używa [...]

Różnicowanie mutyzmu akinetycznego

Rokowanie

Rokowanie w mutyzmie akinetycznym jest zawsze poważne. Dziewięćdziesiąt procent chorych umiera w różnym czasie trwania zespołu niezależnie od prowadzonej terapii i [...]

Podsumowanie

Mutyzm akinetyczny należy do grupy zaburzeń świadomości, w których zachowane są funkcje życiowe, lecz pacjent nie może się poruszać ani mówić. [...]