Izolowany zespół radiologiczny – czy leczyć?
Standardy postępowania
lek. Karolina Pendrasik
dr hab. n. med. Mariola Świderek-Matysiak, prof. UM
- Izolowany zespół radiologiczny (RIS – radiologically isolated syndrome) jest potencjalnym oknem do rozpoczęcia farmakoterapii modyfikującej przebieg choroby u chorych z czynnikami wysokiego ryzyka konwersji do klinicznie objawowego SM. Najważniejsze jest zapewnienie właściwej diagnozy RIS, a następnie identyfikacja predykcyjnych markerów do transformacji w SM. W niniejszym artykule omówiono standardy postępowania w przypadku RIS
Izolowany zespół radiologiczny to najwcześniejsza wykrywana przedkliniczna faza stwardnienia rozsianego (SM – sclerosis multiplex). Są to zmiany hiperintensywne w sekwencji T2 rezonansu magnetycznego (MR) w istocie białej ośrodkowego układu nerwowego (OUN) o morfologii, wielkości i lokalizacji typowej dla zmian demielinizacyjnych w SM. Zmiany te są przypadkowo wykrywane u osób nieprezentujących objawów klinicznych typowych dla chorych ze stwardnieniem rozsianym, które miały zlecony MR mózgowia lub rdzenia kręgowego z innych przyczyn (np. migrena, uraz głowy)1. U części pacjentów nigdy nie rozwiną się symptomy choroby, ale pewna grupa w następnych latach po badaniu obrazowym będzie miała pierwsze objawy kliniczne upoważniające do rozpoznania SM. Choroba ta może mieć charakter:
- rzutowo-remisyjny (RRSM – relapsing-remitting sclerosis multiple)
- pierwotnie postępujący (PPSM – primary progressive sclerosis multiple)
- wtórnie postępujący (SPSM – secondary progressive sclerosis multiple).
Kryteria diagnostyczne RIS
Pierwsza definicja RIS pojawiła się w 2009 r.2 Warunkiem koniecznym było występowanie zmian hiperintensywnych w sekwencji T2 MR w istocie białej spełniających następujące kryteria: owalne, dobrze odgraniczone zmiany zajmujące lub nie ciało modzelowate, wielkości >3 mm i spełniające minimum 3 z 4 kryteriów rozsiania zmian w MR w przestrzeni oraz przynajmniej 1 kryterium rozsiania w czasie, zgodnie z aktualnymi wówczas kryteriami diagnostycznymi McDonalda z 2005 r. Zaktualizowane kryteria RIS z 2023 r. pozwalają na rozpoznanie RIS, gdy pacjent nie spełnia kryteriów rozsiania w czasie, ale ma minimum 1 zmianę w 2 typowych dla SM lokalizacjach (zgodnie z kryteriami McDonalda z 2017 r.), oraz spełnia minimum 2 z 3 kryteriów, którymi są: zmiana demielinizacyjna w rdzeniu kręgowym, obecność prążków oligoklonalnych (OCB – oligoclonal bands), nowa zmiana w T2 lub zmiana wzmacniająca się po kontraście w MR (tab. 1)3.
Rozszerzenie kryteriów rozpoznania RIS pozwoliło precyzyjniej identyfikować chorych z wyższym ryzykiem rozwoju SM. Odnośnie do kryteriów diagnostycznych nadal obowiązuje konieczność wykluczenia innych potencjalnych przyczyn zmian w istocie białej,...
