Obraz hipoplazji dołka w optycznej koherentnej tomografii

dr n. med. Joanna Siwiec-Prościńska, dr n. med. Marta Pawlak, dr hab. n. med. Anna Gotz-Więckowska,

Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Adres do korespondencji: dr n. med. Joanna Siwiec-Prościńska, ul. Długa 1/2, 61-848 Poznań.

Badanie SD OCT pozwala na potwierdzenie podejrzenia hipoplazji dołka, np. w przebiegu albinizmu, oraz wyjaśnienie przyczyny niższej ostrości wzroku w oczach bez oczopląsu z zachowanym refleksem z dołka. Jest szybkie i nieinwazyjne, powinno zatem poprzedzać badania elektrofizjologiczne.

Według nomenklatury histologiczno-anatomicznej dołkiem określamy zagłębienie siatkówki w centrum plamki o średnicy 1,5 mm, a więc o powierzchni porównywalnej do powierzchni tarczy nerwu wzrokowego.1 Dołeczek zaś to centralna część dołka o średnicy 0,35 mm, będąca najcieńszą częścią siatkówki, pozbawiona komórek zwojowych i składająca się tylko z położonych bardzo blisko siebie czopków – wypustek fotoreceptorów i ich jąder oraz komórek Mullera.2

Prawidłowy rozwój dołka

Prawidłowy rozwój dołka, niezbędny dla uzyskania dobrej ostrości wzroku, rozpoczyna się w 20-22 tygodniu ciąży, a kończy około 15 miesiąca po urodzeniu. W 20-22 tygodniu ciąży dołek może być zidentyfikowany jako pojedyncza warstwa czopków w warstwie jądrzastej zewnętrznej. W 25 tygodniu ciąży pojawia się zagłębienie dołka jako skutek postępującego obwodowego przemieszczania komórek zwojowych, warstwy zwojowej wewnętrznej i warstwy jądrzastej wewnętrznej. Już po porodzie natomiast dochodzi do pogrubienia warstwy jądrzastej wewnętrznej z powodu większego zagęszczenia czopków w dołku.3

Hipoplazja dołka

Wszelkie zaburzenia powyżej opisanego procesu prowadzą do hipoplazji dołka, która może prowadzić do niskiej ostrości wzroku. Patologii tej nadawano różne nazwy, czasem zależne od stopnia zaawansowania zmian: fovea plana (dołek płaski),4 foveal dysgenesis (dysgenezja dołka) albo nawet foveal aplasia (aplazja dołka).5 Z historycznego punktu widzenia termin hipoplazja dołka był stosowany do opisania sytuacji, w której zagłębienie dołka w badaniu dna oka wziernikowaniem było słabo widoczne, a wykluczone zostały inne przyczyny prowadzące do obrzęku plamki. Według Marmora fovea po łacinie oznacza zagłębienie, a więc pojęcie foveal hypoplasia w dosłownej interpretacji oznacza nie więcej niż brak tego zagłębienia w centralnej części siatkówki w badaniu dna oka.4 Stąd wywodzi się więc pojęcie hipoplazji dołka, mimo że mówiąc o tej patologii, analizujemy tak naprawdę jego centralną część, zwaną dołeczkiem. Jednak ze względu na używane powszechnie w piśmiennictwie pojęcie hipoplazji dołka pozostaniemy przy tym sformułowaniu, nie wprowadzając pojęcia hipoplazji dołeczka.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Optyczna koherentna tomografia (OCT)

Sama ocena dna oka za pomocą wziernikowania pośredniego nie pozwala na ustalenie jednoznacznej diagnozy ani na ocenę zaawansowania hipoplazji dołka w powyższych [...]

Doświadczenie własne

Ostrość wzroku w typowej postaci hipoplazji zależna może być od przyczyny hipoplazji i stopnia jej zaawansowania. Sugeruje się, że w przypadku aniridii większość przypadków [...]

Podsumowanie

Badanie SD OCT pozwala na potwierdzenie podejrzenia hipoplazji dołka w albinizmie bądź też na wyjaśnienie przyczyn niższej ostrości wzroku w oczach bez oczopląsu [...]