Elektrookulografia – podstawy badania oraz zastosowanie kliniczne

prof. dr hab. n. med. Wojciech Lubiński1

dr inż. Krzysztof Penkala2
dr n. med. Wojciech Gosławski1

1 Katedra i Klinika Okulistyki PUM w Szczecinie
2 Katedra Inżynierii Systemów, Sygnałów i Elektroniki, Wydział Elektryczny Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Wojciech Lubiński, Katedra i Klinika Okulistyki PUM, ul. Powstańców Wlkp. 72, 70-111 Szczecin

Test EOG jest cenną, a przy tym tanią dodatkową metodą ułatwiającą rozpoznanie niektórych schorzeń oczu. Odgrywa kluczową rolę w rozpoznawaniu makulopatii żółtkowatej Besta.

 

Kliniczny elektrookulogram (EOG) jest testem elektrofizjologicznym oceniającym funkcję zewnętrznych warstw siatkówki oraz nabłonka barwnikowego siatkówki (RPE – retinal pigment epithelium).1 Między rogówką a tylną częścią oka (w okolicy nerwu wzrokowego) występuje różnica elektrycznego potencjału zwana stałym potencjałem oka. Jego źródłem jest głównie nabłonek barwnikowy siatkówki. Wartość tego potencjału zmienia się w zależności od oświetlenia siatkówki. Po wyłączeniu światła stały potencjał oka obniża się przez 8-10 minut. Ponowne włączenie światła powoduje dalsze obniżenie stałego potencjału oka przez 60-75 sekund (tzw. szybka oscylacja), po czym przez kolejne 7-14 minut następuje znaczny jego wzrost. Zmiany stałego potencjału oka w różnych warunkach oświetlenia są zależne od zmiany przepuszczalności jonów w błonie podstawnej nabłonka barwnikowego regulowanej częściowo przez gen BEST1. EOG mierzy pośrednio amplitudę stałego potencjału oka w adaptacji do ciemności i jasności. W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się współczynnik Ardena (stosunek maksymalnej amplitudy EOG w adaptacji dziennej do minimalnej amplitudy EOG w adaptacji nocnej).

Jak już wspomniano, sygnał EOG jest związany z istniejącą stałą w danych warunkach oświetlenia różnicą potencjałów między przednim (dodatnim) i tylnym (ujemnym) biegunem gałki ocznej. Uważa się, że sygnał ten odzwierciedla oddziaływania między warstwą fotoreceptorów a nabłonkiem barwnikowym (ryc. 1).1,3

Ponieważ nie jest możliwy nieinwazyjny pomiar napięcia stałego występującego między obydwoma biegunami gałki ocznej, rejestracji sygnału EOG dokonuje się przy wymuszonych ruchach oka, najczęściej w płaszczyźnie poziomej. Zmiany położenia spolaryzowanej gałki ocznej wywołują przemienne napięcie między elektrodami umieszczonymi w kątach oka. Sygnał ten ma amplitudę około 100-300 μV na 10° ruchu gałki ocznej. Wartość ocenianej w teście EOG amplitudy zależy od adaptacji oka i od stanu funkcjonalnego siatkówki, co uzasadnia przydatność testu w diagnostyce niektórych jej schorzeń. Kształt odpowiedzi EOG w adaptacji wstępnej, dziennej (LA – light adaptation) i nocnej (DA – dark adaptation) przedstawiono na rycinie 2.

Przeprowadzenie testu

Od strony technicznej test EOG nie jest szczególnie trudny do przeprowadzenia, ale z uwagi na długi czas badania (około 30-40 min; ryc. 2) należy zachować szczególną staranność podczas jego wykonywania:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zastosowanie testu EOG

Na badanie EOG nie należy kierować pacjentów ze złą fiksacją centralną, zaburzeniami ruchomości gałek ocznych, włączając oczopląs, pacjentów źle współpracujących (np. [...]

Makulopatia żółtkowata Besta

Jest to rzadka choroba o nieznanej częstotliwości występowania. Jej rozpoznanie opiera się na obrazie dna oka, wyniku EOG oraz wywiadzie rodzinnym.

Autosomalna recesywna bestrofinopatia

Choroba ta to dystrofia siatkówki ujawniająca się najczęściej w pierwszych 2 dekadach życia, ale niekiedy dopiero w 5 dekadzie. Jest fenotypową odmianą mutacji [...]

Autosomalnie dominująca witreoretinochoroidopatia (ADVIRC)

ADVIRC również jest fenotypową odmianą mutacji w genie BEST1. Może ujawnić się w każdym wieku. Charakteryzuje się występowaniem mikroocza, małej rogówki, nadwzroczności lub [...]

Ostra strefowa, ukryta retinopatia zewnętrzna (AZOOR)

Według Gassa do AZOOR należą:

Inne schorzenia z nieprawidłowym EOG

Inne jednostki chorobowe, w przebiegu których często występuje dysfunkcja nabłonka barwnikowego siatkówki manifestująca się nieprawidłowym EOG, to:

Podsumowanie

Badanie EOG, jak wynika z przedstawionego powyżej materiału, jest w wybranych jednostkach chorobowych cennym, dodatkowym (a przy tym tanim) narzędziem diagnostycznym. W chorobie Besta ma [...]