Bakteryjne zapalenie spojówek

dr n. med. Joanna Siwiec-Prościńska

Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Adres do korespondencji: dr n. med. Joanna Siwiec-Prościńska, Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, ul. Długa 1/2, 61-848 Poznań

U większości chorych bakteryjne zapalenie spojówek ulega samoistnemu wyleczeniu i wymagają oni jedynie obserwacji. Jeśli pojawiają się wskazania do leczenia, należy zastosować antybiotyk o szerokim spektrum działania (fluorochinolon lub aminoglikozyd).

Zapalenie spojówek na tle bakteryjnym jest przyczyną 1% konsultacji odpowiednika polskiego lekarza rodzinnego w Wielkiej Brytanii,1,2 a w Stanach Zjednoczonych rozpoznawanych jest w około 4 milionów przypadków rocznie.3 W znacznym procencie (65-78%) dotyczy dzieci, najczęściej między 3 a 9 r.ż.4,5 Uważa się, że w większości przypadków choroba ma łagodny przebieg i samoograniczający charakter. Dyskutuje się nawet nad celowością wdrażania antybiotyków wobec istnienia dowodów na samowyleczenie. Jednak w niektórych przypadkach bakteryjnego zapalenia spojówek może dochodzić do powikłań miejscowych, np. zrostów spojówki lub perforacji rogówki. Należy być także świadomym związku między zakażeniem pewnymi szczepami bakterii z infekcjami ogólnoustrojowymi, jak ma to miejsce w przypadku dwoinki rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae) u noworodków lub pałeczki grypy (Haemophilus influenzae) u starszych dzieci.

W niniejszym artykule podjęto próbę udzielenia odpowiedzi na następujące pytania:

  • Jak rozpoznawać różne rodzaje zakażenia bakteryjnego spojówek?
  • Jak i kiedy wykonywać badania dodatkowe?
  • Kiedy stosować leczenie miejscowym, a kiedy nawet doustnym antybiotykiem?
  • Jaki antybiotyk wybrać, pamiętając o narastającej lekooporności niektórych szczepów bakterii?

Objawy zapalenia spojówek

Stan zapalny spojówek spowodowany infekcją bakteryjną najczęściej objawia się średnio nasilonym przekrwieniem spojówek z obecnością śluzowo-ropnej wydzieliny wywołującej uczucie ciała obcego i łzawienie. Bardzo rzadko dochodzi do powstawania błon prawdziwych, złuszczających się z krwawieniem i niszczeniem nabłonka (w przebiegu infekcji maczugowcem błonicy [Corynebacterium diphtheriae] i paciorkowcami beta-hemolizującymi [Staphylococci]), oraz do powstawania błon rzekomych (w przebiegu infekcji N. gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis), paciorkowcem (zapalenia płuc [S. pneumoniae]). Zapalenie bakteryjne jest zdecydowanie częstsze (65-78%) niż wirusowe.5,7 Okres inkubacji wynosi zwykle 1-7 dni, a transmisja możliwa jest przez kolejne 2-7 dni.7 Można wyróżnić trzy typy bakteryjnego zapalenia spojówek (tab. 1).6,7-10

Drobnoustroje chorobotwórcze wywołujące zapalenie spojówek

Szczegółowy podział drobnoustrojów chorobotwórczych powodujących zapalenie spojówek z uwzględnieniem różnych grup wiekowych przedstawiono w tabeli 2.8, 9, 11-17

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Postaci szczególne – zapalenia spojówek u dzieci

Zapalenie występujące w ciągu pierwszych 24 godzin życia najprawdopodobniej jest pochodzenia chemicznego i wynika z podrażnienia azotanem srebra stosowanym w profilaktyce zapalenia gonokokowego.21 Dowodem może [...]

Przebieg zapalenia spojówek

Przynajmniej 60% infekcji ostrych ulega samoistnemu wyleczeniu w ciągu 1-2 tygodni.34 Aby porównać przebieg naturalny choroby z przebiegiem modyfikowanym antybiotykoterapią poddano metaanalizie dane [...]

Diagnostyka zapalenia spojówek

W niektórych przypadkach oprócz stwierdzenia opisanych objawów klinicznych należy poszerzyć diagnostykę o wykonanie posiewu z antybiogramem lub barwienia wymazu spojówkowego.7 Jeśli wynik posiewu jest [...]

Leczenie

Antybiotyki stosowane w zapaleniu spojówek osiągają duże stężenia w worku spojówkowym. Dlatego leki, na które bakterie są oporne w badaniach in vitro, czasem mimo [...]

Podsumowanie – próba ustalenia zaleceń w zapaleniu spojówek

Drobnoustroje chorobotwórcze wywołujące zapalenie spojówek to nadal często S. aureus, H. influenzae i Streptococcus sp., zmieniła się jednak oporność bakterii i zwiększyła liczba [...]