Witreoliza i zwyrodnienie ciała szklistego – zapobieganie, leczenie i rozpoznawanie

dr n. med. Piotr Sobolewski

Centrum Okulistyczno-Laserowe w Białymstoku

Adres do korespondencji: dr n. med. Piotr Sobolewski, Centrum Okulistyczno-Laserowe, ul. Legionowa 6/9, 15-099 Białystok, www.leczeniemetow.pl. E-mail: drsobol@biatel.com.pl

Zmętnienia ciała szklistego są objawem zmiany jego architektury. Ujawniają się w różnym wieku. Witreoliza laserowa może stać się wiodącą metodą leczenia tej grupy chorych.

Zmętnienia ciała szklistego (ZCS, męty), znane także jako latające muszki (muscae volitantes, eye floaters lub DVS – degenerative vitreous syndrome), to zwyrodnienie żelu ciała szklistego polegające na rozpadzie sieci i tworzeniu się skupisk włókien kolagenowych. Pojawienie się mętów jest sygnałem zmiany architektury ciała szklistego. Mętom często towarzyszą rozwodnienie ciała szklistego (syneresis), zmniejszenie jego objętości, zapadnięcie się i tylne odłączenie (PVD – posterior vitreous detachment). Męty powstają z tkanek wewnątrzgałkowych i nie są rozpoznawane jako obce przez układ immunologiczny oka, dlatego rzadko się wchłaniają. ZCS często towarzyszy przymglenie i zagęszczenie żelu ciała szklistego.

Postrzeganie mętów w postaci ruchomych cieni przybierających formę plamek, nitek, pajęczyn lub gęstych chmur nosi nazwę myodesopsia. Pacjenci skarżą się na nie częściej w słoneczne dni lub w oświetlonych pomieszczeniach na jasnych tłach (ryc. 1). Wyniki ankiety przeprowadzonej wśród ludzi młodych aktywnych zawodowo świadczą, że ZCS znacznie pogarszają jakość życia i zdrowia, porównywalnie do zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem. Aby pozbyć się dokuczliwych dolegliwości, 11% ankietowanych było gotowych nawet na ryzykowny zabieg okulistyczny.1 Przyczyną tak dużej frustracji pacjentów może być zdaniem Sebaga i wsp. obniżenie czułości postrzegania kontrastu.2 Również z moich obserwacji wynika, że wielu zgłaszających się pacjentów o określonym typie charakterologicznym odczuwa niepokój i lęk związany z postrzeganymi cieniami oraz przyszłym widzeniem. Chorzy najczęściej zgłaszają trudności podczas czytania i pracy przed monitorem komputera oraz zaburzenia widzenia w czasie prowadzenia samochodu. Skarżą się na widzenie ruchomych cieni o nieregularnej strukturze i brzegach. Niekiedy podczas badania daje się zauważyć przejściowe obniżenie ostrości wzroku. Ciężkość zgłaszanych objawów zależy według Karikhoffa od wielkości i gęstości mętów, odległości od siatkówki i osi widzenia, szerokości źrenicy, poziomu niepokoju pacjenta.3

Etiopatogeneza mętów

Przyczyny powstawania mętów nie są do końca poznane. Uważa się, że jest to zaburzenie równowagi biochemicznej i elektrostatycznej kolagenu lub kwasu hialuronowego. W etiopatogenezie zmętnień bierze się pod uwagę:

  • nieprawidłowości metabolizmu kolagenu lub komórek siatkówki
  • interakcje makromolekularne i tworzenie wiązań krzyżowych włókien kolagenowych
  • aktywację indukowanych światłem procesów utleniania
  • denaturację białek ciała szklistego
  • zanik kwasu hialuronowego pokrywającego włókna kolagenowe
  • nieprawidłowy stan powierzchni szklistkowo-siatkówkowej.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Epidemiologia

Częstość występowania ZCS trudno ocenić. Z codziennej praktyki lekarskiej wynika jednak, że jest to powszechna dolegliwość. Według Webba i wsp. wśród użytkowników smartfonów [...]

Klasyfikacja mętów ciała szklistego

Wyróżnia się ZCS patologiczne (np. wylew krwi, odwarstwienie siatkówki, zapalenie, ciało obce) i łagodne (niezwiązane z chorobami układowymi i chorobą oka). Klasyfikacja zmętnień opiera [...]

Metody zapobiegania i leczenia ZCS

Zapobieganie powstaniu mętów ciała szklistego w praktyce jest mało skuteczne. Często proponuje się pacjentom spożywanie żywności lub suplementów bogatych w antyoksydanty, m.in. witaminę [...]

Podsumowanie

Zmętnienia ciała szklistego mogą się pojawić w różnym wieku. Obecność mętów może towarzyszyć wylewom krwi, odwarstwieniu siatkówki, zapaleniu, ciału obcemu. Zmętnienia mogą [...]