Neuroprotekcja i zastosowanie cytykoliny we wczesnym i umiarkowanym uszkodzeniu jaskrowym

lek. Milena Kozera

prof. dr hab. n. med. Marek Rękas

Klinika Okulistyki, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Marek Rękas, Klinika Okulistyki, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie, ul. Szaserów 128, 04-141 Warszawa

Jaskra jest przewlekłą chorobą degeneracyjną dotykającą nerw wzrokowy, w której dochodzi do utraty komórek zwojowych siatkówki i ich aksonów. Ze względu na to, że neuropatia jaskrowa stanowi powszechny problem zdrowotny, każdy okulista pracujący w szpitalu czy w przychodni będzie miał kontakt z chorym na jaskrę. Zatem informacje na temat patomechanizmów odpowiedzialnych za jej powstanie, leczenia i nowych możliwości terapeutycznych są cenną wiedzą dla każdego praktykującego specjalisty chorób oczu. W artykule omówiono rolę i możliwości neuroprotekcyjnego leczenia jaskry, podkreślając udowodnione naukowo działanie cytykoliny. Jej stosowanie zyskuje na znaczeniu i wspomaga dotychczas dostępną farmakoterapię.

Wstęp

Jaskra jest jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej ślepoty na świecie1 i dlatego stanowi poważny problem zdrowia publicznego. Ogólna liczba chorych na jaskrę w 2013 r. wynosiła 44 mln. Prognozuje się, że do 2020 r. wzrośnie ona do 53 mln, co wiąże się ze starzeniem się społeczeństwa.2 Ogólnie odsetek pacjentów z jaskrą wynosi 1-2%, a w grupie osób >70 r.ż. nawet 5%,2 z czego ¾ (74%) to chorzy z jaskrą pierwotną otwartego kąta (POAG – primary open angle glaucoma).3

Jaskra jest rodzajem neuropatii zwyrodnieniowej charakteryzującej się utratą komórek zwojowych siatkówki (RGC – retinal ganglion cell) z następowymi ubytkami w polu widzenia.1 Mimo że wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP – intraocular pressure) stanowi najważniejszy czynnik ryzyka rozwoju choroby, to jego występowanie nie jest konieczne dla powstania neuropatii jaskrowej.2

Udowodniono korzyści z obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego w hamowaniu progresji jaskry pierwotnej otwartego kąta, jednak oszacowane ryzyko jednostronnego ubytku widzenia u pacjentów z POAG na poziomie 27% było wyższe, niż wcześniej oczekiwano.3 Zatem redukcja ciśnienia wewnątrzgałkowego może nie wystarczać do ograniczenia choroby u pewnej grupy osób z rozpoznaną jaskrą. W tych przypadkach rozważa się alternatywne sposoby leczenia, jak chociażby neuroprotekcję.

Neuroprotekcja i neurodegeneracja

Neuroprotekcja oznacza działanie skierowane na ochronę komórki nerwowej przed jej uszkodzeniem i eliminacją.4 W neuropatii jaskrowej celem postępowania neuroprotekcyjnego jest zmniejszenie czynników ryzyka, których występowanie prowadzi do przedwc...

Obumieranie komórek zwojowych, których aksony tworzą nerw wzrokowy, jest spowodowane uszkodzeniem neuronu w wyniku zaburzenia transportu aksoplazmatycznego, niedotlenienia, działania lokalnych mediatorów zapalnych (tj. glutaminianu, tlenku azotu c...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Ekscytotoksyczność

Glutaminian jest głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym w mózgu i siatkówce.12 Badania wykonywane in vitro13 i in vivo,14 w których peryferyjne komórki wewnętrznych warstw siatkówki poddano działaniu [...]

Antagoniści kanałów wapniowych

Napływ wapnia do komórki jest bodźcem fizjologicznym do rozpoczęcia procesu jej apoptozy. W związku z tym antagoniści kanałów wapniowych wydają się racjonalną alternatywą [...]

Czynniki neurotroficzne i transport aksoplazmatyczny

Czynniki neurotroficzne odgrywają istotną rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania neuronów zarówno poprzez poprawę przeżywalności komórek nerwowych, jak i poprzez regulację procesów ich różnicowania, [...]

Stres oksydacyjny i nitrozacyjny

W wielu badaniach potwierdzono rolę stresu oksydacyjnego w patogenezie jaskry, zwłaszcza jaskry pierwotnej otwartego kąta. W prawidłowych warunkach zachowana jest równowaga między czynnikami prooksydacyjnymi [...]

Dysregulacja naczyniowa

Wykazano, że podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, niskie ciśnienie tętnicze oraz dysregulacja naczyniowa są czynnikami ryzyka uszkodzenia jaskrowego.

Komórki macierzyste w neuroprotekcji jaskry

Komórkami macierzystymi interesują się naukowcy z każdej dziedziny medycyny. Znalazły one szczególne uznanie w związku z leczeniem chorób neurodegeneracyjnych, a to za sprawą swoich nieograniczonych [...]

Cytykolina

Patofizjologia neuropatii jaskrowej jest złożona, a do trwałego uszkodzenia komórek zwojowych siatkówki i nerwu wzrokowego dochodzi w wyniku nakładania się wyżej wymienionych mechanizmów. Do [...]

Skuteczność cytykoliny w jaskrze – dowody kliniczne

Po raz pierwszy doniesienia o cytykolinie w leczeniu pierwotnej jaskry otwartego kąta przedstawił Pecordi w 1989 r.122 Wraz ze współpracownikami opisał wyniki zastosowania cytykoliny [...]

Podsumowanie

Jaskra jest chorobą o złożonym patomechanizmie. Stosowane powszechnie leczenie farmakologiczne pozwalające obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe do tzw. kontrolowanego poziomu jest niewystarczające u pewnej części [...]