Badanie USG w obrazowaniu narządu wzroku

lek. Małgorzata Rudyk

lek. Przemysław Wichrowski

prof. dr hab. n. med. Jarosław Kocięcki

Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Adres do korespondencji: lek. Małgorzata Rudyk, Katedra i Klinika Okulistyki, Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, e-mail: malgosiarudyk@wp.pl

Niniejsza praca przedstawia zarys wykorzystania ultrasonografii medycznej w diagnostyce okulistycznej, techniki badania oraz przykłady kliniczne użycia USG w diagnostyce chorób poszczególnych struktur gałki ocznej i oczodołu.

Wprowadzenie

Fale ultradźwiękowe zadomowiły się na dobre w diagnostyce okulistycznej w drugiej połowie XX w. Ultrasonograficzne badanie okulistyczne jest dość łatwo dostępne, niemal pozbawione skutków ubocznych, a w wielu przypadkach niezastąpione w ocenie patologii narządu wzroku. Umożliwia ocenę zmian w obrębie gałki ocznej i struktur oczodołu, a także ułatwia planowanie postępowania terapeutycznego i kontrolę efektów leczenia wielu chorób okulistycznych.

Fale ultradźwiękowe w diagnostyce okulistycznej – rys historyczny

Pierwsze próby wykorzystania fal ultradźwiękowych w okulistyce przeprowadzono jeszcze przed II wojną światową. Jednak rozkwit tej metody diagnostycznej przypada dopiero na lata 50. XX w., kiedy to Mundt i Hughes opublikowali prace dotyczące zastosowania prezentacji A w badaniu gałki ocznej, a Baum i Greenwood – prace na temat prezentacji B.1,2 W latach 60. Coleman i Carlin użyli prezentacji A do pomiaru długości gałki ocznej, co stało się podstawą wykorzystania ultradźwięków do obliczania mocy wszczepu w przypadku planowania operacji zaćmy (do dziś są stosowane w tym celu). W 1989 r. Sherar i Foster zademonstrowali prototypy skanów B z użyciem sond o wyższej częstotliwości. Dało to początek badaniu ultrabiomikroskopii (UBM – ultrasound biomicroscopy). Pierwsze kliniczne wykorzystanie tej techniki przedstawił Pavlin na początku lat 90. XX w.2

Szkodliwość fal ultradźwiękowych stosowanych w diagnostyce okulistycznej

W 1927 r. Wood i Leomis opublikowali pierwsze prace na temat szkodliwości energii ultradźwiękowej. W latach 40. XX w. Zeiss opisał szkodliwy wpływ ultradźwięków na gałkę oczną u zwierząt (powodowanie zmętnienia rogówki i soczewki). Dekadę później wykazano, że stopień uszkodzenia narządu wzroku energią ultradźwiękową zależy od jej natężenia. Obliczeń tych dokonał Baum, który stwierdził, że energia 1 W/cm2 nie wywołuje żadnych zmian w tkance, energia od 1,5 do 2 W/cm2 powoduje zmiany odwracalne, natomiast powyżej 2,5 W/cm2 – zmiany nieodwracalne. Należy jednak pamiętać, że w diagnostyce okulistycznej stosuje się ultradźwięki o natężeniu 0,001-0,04 W/cm2, czyli niemal 1000 razy mniejszym od wartości progowych mogących mieć jakikolwiek wpływ na tkankę.3 Są one zatem bezpieczne w diagnostyce obrazowej. Powikłania podczas USG wiążą się raczej z samą techniką badania, jest to bowiem badanie kontaktowe. W związku z tym w rzadkich przypadkach, szczególnie jeśli badający ma niewielką wprawę, może dojść do infekcji gałki ocznej czy jatrogennego powstania erozji rogówki.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Metody obrazowania ultrasonograficznego w okulistyce

Technika badania USG wymaga najczęściej ułożenia pacjenta w pozycji leżącej. Badanie odbywa się przez zamknięte powieki z użyciem żelu do USG lub metylocelulozy [...]

USG w okulistyce – wskazania

Badanie USG jest szeroko wykorzystywane w diagnostyce chorób narządu wzroku. Główne wskazania do USG narządu wzroku omówiono w tabeli 1.4,12

USG gałki ocznej – wybrane przykłady kliniczne

W badaniu USG ciało szkliste jest strukturą hiporeflektywną. Często widoczne są zagęszczenia w ciele szklistym, które mają postać hiperreflektywnych punktów. U starszych pacjentów można [...]

UBM

Badanie UBM dostarcza wielu cennych informacji zarówno w diagnostyce jaskry (pomiary kąta przesączania, ocena konfiguracji tęczówki, grubości soczewki itd.), jak i w zmianach pourazowych [...]

Podsumowanie

Wydaje się, że ultradźwięki zakorzeniły się w diagnostyce medycznej, w tym w okulistyce. Bezpieczeństwo ultradźwięków stosowanych w diagnostyce, łatwa dostępność badania, brak promieniowania jonizującego czy [...]