Okiem eksperta

Immunologiczne uwarunkowania angiogenezy w raku jajnika

Dr hab. med. Iwona Wertel

Lek. Monika Bilska

Prof. dr hab. med. Jan Kotarski

I Katedra i Klinika Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Iwona Wertel, I Katedra i Klinika Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny, ul. Staszica 16, 20-081 Lublin, tel. 815 327 847, faks 81 532 06 08

Raki jajnika (OC) rozpoznawane są zazwyczaj w zaawansowanym stopniu rozwoju, co przekłada się na złe wyniki leczenia. Odsetek przeżyć 5-letnich wynosi ok. 20-25 proc. dla guzów w III stopniu zaawansowania klinicznego wg Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa (FIGO) oraz zaledwie 5 proc. w IV stopniu choroby. Pomimo licznych badań patogeneza OC wciąż nie jest poznana. Niewyjaśnione pozostają mechanizmy ucieczki nowotworu spod nadzoru immunologicznego, naciekania tkanek i tworzenia przerzutów. Wykazano, że komórki układu odpornościowego aktywnie promują wzrost guza i przerzutowanie poprzez podtrzymywanie przewlekłego stanu zapalnego w pierwotnym ognisku choroby, tworzenie stanu silnej immunosupresji i nowych naczyń krwionośnych (angiogenezę).[1,2]

Począwszy od 1971 roku, kiedy Judah Folkman opublikował w „New England Journal of Medicine” hipotezę, w której stwierdził, że dalsza ekspansja guza nowotworowego jest zależna od wytwarzania nowych naczyń krwionośnych (neoangiogenezy), zainteresowanie angiogenezą wciąż wzrasta.[3] Koncepcja Folkmana została potwierdzona w licznych badaniach patofizjologicznych, genetycznych i immunohistochemicznych. Do dzisiaj stanowi ona podwaliny dla oceny procesów angiogenezy w przebiegu nowotworów.

Drogi powstawania nowych naczyń krwionośnych w stanie zdrowia i choroby

Pod pojęciem angiogenezy kryją się procesy zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne. Podczas angiogenezy fizjologicznej nowe naczynia krwionośne powstają w sposób uporządkowany, są prawidłowe pod względem strukturalnym i czynnościowym. Wywodzą się one z progenitorowych komórek śródbłonka, EPCs (ang. endothelial progenitor cells) szpiku kostnego. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w czasie embriogenezy, a u osób dorosłych także podczas stymulacji EPCs przez określone czynniki wzrostu.[4]

Podejmując temat angiogenezy w przebiegu raka jajnika, należy wspomnieć, że proces ten ma miejsce także w obrębie zdrowej tkanki jajnikowej. W każdym cyklu jajnikowym, a dokładniej w jego fazie lutealnej, dochodzi do waskularyzacji ciałka żółtego, które jest najlepiej ukrwioną strukturą w organizmie człowieka. Jak podaje literatura, proces ten jest stymulowany przez czynnik wzrostu śródbłonka naczyń, VEGF (ang. vascular endothelial growth factor) i stanowi zjawisko fizjologiczne.[5,6] Prawidłowy jego przebieg warunkuje wydzielanie hormonów: progesteronu i estradiolu, koniecznych do procesów zapłodnienia.[7] Zjawiskiem fizjologicznym jest także proces angiogenezy łożyska stymulowany przez łożyskowy czynnik wzrostu PIGF (ang. placental growth factor).[8]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Drogi powstawania nowych naczyń krwionośnych w stanie zdrowia i choroby

Pod pojęciem angiogenezy kryją się procesy zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne. Podczas angiogenezy fizjologicznej nowe naczynia krwionośne powstają w sposób uporządkowany, [...]

Rola wybranych populacji komórek układu immunologicznego w regulacji procesu angiogenezy

Biorąc pod uwagę czynniki proangiogenne, trzeba wspomnieć o wybranych czynnikach układu immunologicznego, w szczególności cytokinach, chemokinach i populacjach komórek zaangażowanych w [...]

Czy można zablokować mechanizm tworzenia nowych naczyń?

Analizując badania naukowe, obserwuje się wzrastające w ostatnich latach zainteresowanie tematem angiogenezy nie tylko w kontekście jej roli w patogenezie nowotworów, [...]

Podsumowanie

1. Proces angiogenezy dotychczas nie został do końca wyjaśniony. Jego złożoność rodzi potrzebę wieloaspektowej analizy czynników proangiogennych w mikrośrodowisku nowotworu.