Jak nie popełnić błędu

Diagnostyka molekularna klasycznych nowotworów mieloproliferacyjnych

Mgr Karolina Karabin

Dr n. biol. Marta Więsik

Dr n. med. Marta Libura

Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: Mgr Karolina Karabin, Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa, tel. 22 599 14 62, e-mail: karolina.karabin@o2.pl

Ostatnie kilka lat badań nad podłożem genetycznym klasycznych nowotworów mieloproliferacyjnych (ang. myeloproliferative neoplasms – MPN) pozwoliło na lepsze zrozumienie etiopatogenezy tych chorób. W szczególności przyczyniło się do tego opisanie w 2005 roku mutacji V617F genu JAK2, która powoduje aktywację szlaku komórkowego JAK-STAT. Odkrycie tej mutacji pozwoliło na scharakteryzowanie podłoża genetycznego nowotworu u ponad 95 proc. pacjentów z czerwienicą prawdziwą oraz u 50-60 proc. z nadpłytkowością samoistną i pierwotnym włóknieniem szpiku.[1] Następnie opisanie mutacji genów MPL[2] oraz CALR[3] pozwoliło na wyjaśnienie podłoża genetycznego u pozostałych chorych, bez mutacji JAK2 V617F. Obecnie wszystkie wyżej wymienione mutacje zostały ujęte w kryteriach zrewidowanej klasyfikacji WHO z 2016 roku.[4] Trzy kanoniczne mutacje genów JAK2, MPLCALR stanowią w tej klasyfikacji większe kryteria diagnostyczne w połączeniu z wybranymi parametrami klinicznymi i morfologicznymi. Dalsze badania z zastosowaniem wysokoprzepustowych i obejmujących cały genom metod biologii molekularnej, jak mikromacierze DNA i RNA oraz sekwencjonowanie następnej generacji (ang. next generation sequencing – NGS) ujawniły o wiele bardziej złożone podłoże genetyczne klasycznych MPN, niż dotychczas uważano.[5] Dlatego wydaje się, że kwestią czasu jest wprowadzenie kolejnych markerów genetycznych, które pozwolą na precyzyjniejszą identyfikację i stratyfikację chorych z klasycznymi MPN. Celem poniższej pracy przeglądowej jest przedstawienie obecnego stanu wiedzy na temat genetycznego podłoża klasycznych MPN wraz z praktycznym odniesieniem do rutynowej oraz innowacyjnej diagnostyki genetycznej tych schorzeń.

Klasyczne nowotwory mieloproliferacyjne, nazywane również nowotworami mieloproliferacyjnymi Philadelphia-ujemnymi (MPN Ph-ujemnymi lub MPN BCR-ABL1-ujemnymi), są spowodowane przez klonalną proliferację komórek hematopoetycznych z dominacją jednej lub obecnością potomstwa dwóch lub trzech linii komórek końcowo zróżnicowanych (tab. 1). Zaliczamy do nich trzy jednostki chorobowe:

  • czerwienicę prawdziwą (ang. polycythemia vera – PV),
  • nadpłytkowość samoistną (ang. thrombocythemia – ET),
  • pierwotne zwłóknienie szpiku (ang. primary myelofibrosis – PMF).[6]


Wymienione choroby cechują się podobieństwem w zakresie wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań zakrzepowych i krwotocznych oraz transformacji do ostrej białaczki szpikowej. Częstość występowania klasycznych MPN w populacji waha się od 1 do 4,99/100 000 przypadków na rok.[7]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Czerwienica prawdziwa

Czerwienica prawdziwa (PV) jest klonalnym rozrostem wielopotencjalnej komórki macierzystej charakteryzującym się erytrocytozą z jednoczesną supresją wytwarzania erytropoetyny (EPO).[8] Mediana wieku zachorowania [...]

Nadpłytkowość samoistna

Nadpłytkowość samoistna (ET) cechuje się zwiększoną produkcją płytek krwi, a jej manifestacja kliniczna jest podobna do PV.[8] Kryteria większe WHO obejmują: [...]

Pierwotne zwłóknienie szpiku

Pierwotne zwłóknienie szpiku (PMF) jest najrzadziej występującym MPN Ph-ujemnym. Zapadalność na PMF wynosi od 0,2 do 1,5/100 000 osób na rok [...]

Podłoże genetyczne i diagnostyka molekularna klasycznych MPN

Klasyczne MPN są chorobami o charakterze rozrostu klonalnego, gdzie pojawienie się mutacji w jednej z wielopotencjalnych (mieloidalnych) komórek macierzystych powoduje jej [...]