Temat numeru
CAR-T w hematologii – od koncepcji do rewolucji terapeutycznej Klasyczna immunoterapia a zaawansowane konstrukcje CAR
mgr Ilona Pacak1,2
lek. Sylwia Trzpiot3
mgr inż. Anna Szymkiewicz1
mgr Filip Walczak1
dr n. med. Paweł Steckiewicz3
dr hab. n. med. Artur Kowalik, prof UJK1,2,4
- W niniejszym artykule przedstawiono podstawowe koncepcje projektowania zmodyfikowanych (chimerycznych) receptorów antygenowych (CAR – chimeric antigen receptor), wpływ terapii wykorzystującej zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T – CAR lymphocytes T) na możliwości leczenia w hematologii oraz związane z nimi działania toksyczne, takie jak zespół uwalniania cytokin (CRS – cytokine release syndrome) i neurotoksyczność związana z komórkami efektorowymi układu odpornościowego (ICANS – immune effector cell-associated neurotoxicity syndrome). W części 1 skupiono się na przybliżeniu immunoterapii stosowanej w hematoonkologii oraz koncepcji kolejnych generacji CAR
Chimeryczne receptory antygenowe to syntetyczne białka, które umożliwiają limfocytom T wiązanie określonych antygenów nowotworowych, niezależnie od prezentacji układu zgodności tkankowej (MHC – major histocompatibility complex). Terapia komórkami CAR-T stała się przełomem w leczeniu nowotworów hematologicznych – oferuje bezprecedensowe wskaźniki remisji w niektórych agresywnych białaczkach i chłoniakach.
Immunoterapia w hematoonkologii
Klasyczne metody leczenia nowotworów hematologicznych
Chemioterapia
Chemioterapia (CTH – chemotherapy) jest metodą leczenia chorób nowotworowych, która polega na podawaniu chemioterapeutyków powodujących zahamowanie proliferacji oraz apoptozę komórek nowotworowych. Leki te z zasady działają na szybko dzielące się komórki, co jest podstawową cechą komórek nowotworowych1. W związku z tym, że takie leczenie nie jest wybiórcze, a wiele zdrowych komórek również ma wysoki potencjał proliferacyjny (m.in. komórki szpiku kostnego, nabłonkowe, mieszków włosowych), są one także narażone na działanie chemioterapii.
Podstawowymi zasadami CTH są1:
- cykliczność – podawanie co 2-4 tygodnie z uwagi na konieczność zadziałania na komórki nowotworowe niebędące w momencie podania leków w fazie cyklu, na który działa dany chemioterapeutyk; znaczenie ma odstęp, którego zadaniem jest zapewnienie regeneracji organizmu przed kolejnym cyklem CTH
- leczenie skojarzone – połączenie leków o różnych mechanizmach działania wiąże się z większą skutecznością leczenia i mniejszą tendencją do nabywania oporności przez komórki nowotworowe.
Działania niepożądane chemioterapeutyków są przede wszystkim związane z ich aktywnością w szybko namnażających się komórkach. Do typowej toksyczności należą:
- mielosupresja
- nudności i wymioty
- zaparcia i biegunki
- utrata włosów
- niepłodność
- kardiotoksyczność
- uszkodzenie nerwów obwodowych
- zmiany skórne.
