Najczęstsze błędy

Diagnostyka i terapia AZS u dzieci

lek. med. Lidia Ruszkowska1, lek. med. Magdalena Olechowska2

1Kierownik Oddziału Dermatologii Dziecięcej Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie

2Oddział Dermatologii Dziecięcej Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie

Adres do korespondencji: lek. med. Lidia Ruszkowska, Kierownik Oddziału Dermatologii Dziecięcej Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie, ul. Bursztynowa 2, 04-749 Warszawa, e-mail: lidia.ruszkowska@wp.pl, tel. 22 473 52 11

Przedruk z „Dermatologii po Dyplomie” 2014; 5(5):7-17

Atopowe zapalenie skóry stanowi częstą dermatozę u dzieci. Obraz zmian skórnych jest charakterystyczny, ale ponieważ jest też bardzo różnorodny, nawet u jednego pacjenta, sprawia trudności diagnostyczne. Nieprawidłowe rozpoznanie bywa przyczyną błędnego leczenia.


Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest nawrotową, przewlekłą, zapalną, niezakaźną dermatozą przebiegającą z nasilonym świądem. Występuje często rodzinnie oraz w rodzinach z dodatnim wywiadem w kierunku chorób atopowych (alergiczny nieżyt nosa i spojówek, astma). AZS stanowi jedną z najczęściej spotykanych chorób skóry wieku dziecięcego, występuje u około 10-20 proc. dzieci. U 90 proc. z nich pierwsze objawy pojawiają się przed ukończeniem 5 r.ż. Mechanizm powstawania zmian skórnych i objawów towarzyszących nadal nie jest do końca wyjaśniony.

Jest to choroba dziedziczona wielogenowo, co potwierdza podatność rodzinna, ze stale zwiększonym wytwarzaniem przeciwciał klasy IgE, z upośledzoną funkcją bariery naskórkowej (suchość skóry), spowodowaną zaburzeniami w metabolizmie lipidów i tworzeniu białek strukturalnych naskórka (filagryna), z nieprawidłową kolonizacją skóry całego ciała drobnoustrojami chorobotwórczymi (Staphylococcus aureus, Malassezia furfur) prowadzącą do zwiększonej podatności na zakażenia skóry, z istotnym wpływem czynników psychosomatycznych. Problemy emocjonalne mogą być wywoływane przez przewlekły świąd, a czynniki neuropsychiatryczne wpływać na stan skóry.

W rozpoznawaniu atopowego zapalenia skóry brak swoistych wskaźników laboratoryjnych. U dzieci postawienie diagnozy AZS powinno być oparte na prawidłowo zebranym wywiadzie osobniczym i rodzinnym oraz na dokładnym zbadaniu skóry całego ciała chorego (obraz kliniczny zmian skórnych, objawy towarzyszące). Pomocne w postawieniu rozpoznania są kryteria Hanifina-Rajki (1980 rok), nadal aktualne.1 Rozróżniamy cztery kryteria duże i około 20 kryteriów małych (tab. 1).

Do postawienia rozpoznania AZS muszą być spełnione trzy kryteria większe oraz co najmniej trzy mniejsze.1

Okresy choroby

Występowanie objawów typowych dla wieku pacjenta ułatwia postawienie rozpoznania atopowego zapalenia skóry, gdyż lokalizacja zmian skórnych jest odmienna w różnych grupach wiekowych.1,3,5

W przebiegu AZS wyróżnia się trzy okresy choroby:  

1. Okres niemowlęcy (od 3. m.ż. do 4. r.ż.)

Zmiany skórne zajmują najczęściej centralne powierzchnie policzków, owłosioną skórę głowy. Zajęta jest skóra kończyn górnych i dolnych oraz tułowia, zarówno po stronie wyprostnej, jak i zgięciowej. Proces chorobowy może zająć skórę całego ciała, d...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Dziecięce łojotokowe zapalenie skóry (seborrheic dermatitis)

Stanowi najczęstszą przewlekłą dermatozę u niemowląt, która bardzo często jest mylnie rozpoznawana jako AZS. Choroba występuje niemal u każdego niemowlęcia, zwłaszcza [...]

Kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia (toxic contact dermatitis)

W okresie noworodkowym i wczesnoniemowlęcym nie w pełni jeszcze wykształcona skóra słabo pełni swoją główną rolę bariery chroniącej organizm przed czynnikami [...]

Mastocytoza skórna (cutaneous mastocytosis)

Mastocytoza skórna jest schorzeniem charakteryzującym się nieprawidłowym nagromadzeniem w skórze komórek tucznych, bez ognisk w narządach wewnętrznych. Zmiany pojawiają się we [...]

Świerzb (scabies)

Jest to pasożytnicza choroba skóry wywołana przez należący do podklasy roztoczy świerzbowiec Sarcoptes scabiei.1,8 Objawem zakażenia jest pojawienie się na skórze [...]

Infekcje wirusowe skóry i zmiany skórne towarzyszące infekcjom wirusowym

W gabinecie dermatologa dziecięcego, oprócz powszechnie znanych wysypkowych zakaźnych infekcji wirusowych skóry, takich jak ospa, różyczka, rumień zakaźny, spotykamy się z [...]

Przyłuszczyca ostra (Pityriasis lichenoides et varioliformis acuta, PLEVA)

Rzadka dermatoza zapalna o niewyjaśnionej etiopatogenezie, występująca u dzieci i młodych dorosłych. Rozsiane zmiany skórne pojawiają się nagle z nasileniem na [...]

Podsumowanie

Mimo obowiązujących kryteriów rozpoznawania AZS nadal obserwujemy dużą liczbę pomyłek diagnostycznych. Dotyczy to zwłaszcza niemowląt i małych dzieci. Naszym zdaniem korzystniej [...]