Zaparcie – jedno z najczęstszych zaburzeń defekacji wieku dziecięcego

lek. Joanna Sieczkowska
lek. Dorota Jarzębicka
dr hab. n. med. Grzegorz Oracz
dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś
prof. dr hab. n. med. Józef Ryżko

Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś, Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie, al. Dzieci Polskich 20, 04-730 Warszawa; email: j.kierkus@czd.pl

Zaparcie jest częstym problemem spotykanym w gastroenterologii. U większości dzieci zaparcie ma podłoże czynnościowe, rzadziej jest objawem choroby organicznej. W artykule przedstawiamy charakterystyczne objawy zaparcia, diagnostykę oraz sposoby leczenia.

Wprowadzenie

Zaburzenia defekacji, a wśród nich zaparcie i brudzenie bielizny, są jednymi z najczęstszych przyczyn wizyt u gastroenterologa. Jak wynika z danych z piśmiennictwa, problem dotyczy 1-7,5% dzieci zgłaszających się do lekarza pediatry, 25% pacjentów w praktyce gastroenterologicznej i nawet 45% w wysokospecjalistycznych ośrodkach gastroenterologicznych.1,2 Wskazuje to na trudności w terapii, jakich nastręcza ta choroba u dzieci, i jak istotna jest wiedza na temat diagnostyki i leczenia w codziennej praktyce pediatrycznej. Mimo że zaparcie jest zazwyczaj zaburzeniem czynnościowym, nadrzędnym celem diagnostycznym jest wykluczenie występowania objawów alarmowych podłoża organicznego schorzenia, które wymagałoby szybkiego wdrożenia leczenia choroby podstawowej.

Do najczęstszych przyczyn organicznych zaparcia stolca zaliczamy chorobę Hirschsprunga, wady anatomiczne przewodu pokarmowego utrudniające pasaż, przyczyny endokrynologiczne i metaboliczne. Rozpoznanie zaparcia o podłożu czynnościowym ustalane jest w oparciu o III kryteria rzymskie, które definiują wszystkie zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. Diagnostyka opiera się na dokładnym badaniu podmiotowym i przedmiotowym dziecka.1,3 Przy zaobserwowaniu objawów alarmowych sugerujących chorobę organiczną obowiązuje poszerzenie diagnostyki o badania laboratoryjne czy obrazowe. Postępowanie obejmuje przede wszystkim stosowanie diety bogatoresztkowej i odpowiednią edukację pacjenta. W przypadku nieskuteczności dodatkowo stosuje się farmakoterapię, biofeedback oraz w niektórych przypadkach leczenie chirurgiczne. W ostatnim czasie na rynku pojawiły się nowe leki, które są agonistami receptora 5-HT4 dla serotoniny lub aktywują kanały chlorkowe, zwiększając wydzielanie jelitowe wody – prowadzące do rozluźnienia stolca – i tym samym pobudzając ruchy perystaltyczne. Są to bardzo skuteczne preparaty w leczeniu zaparcia u dorosłych, ale nadal ich skuteczność nie została potwierdzona u dzieci.

Definicja

Zaparcie definiowane jest jako utrudnione, czasami bolesne, wymagające wysiłku oddawanie stolca w odstępach większych niż 3 dni oraz oddawanie stolca twardego, z uczuciem niepełnego wypróżnienia mimo codziennej defekacji.4,5

Objawy

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiologia

Zaparcie może być objawem choroby organicznej w około 5% przypadków, jednak w około 95% jest to zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego.1,5,8 W [...]

Diagnostyka i różnicowanie

Kryteria diagnostyczne zaparcia czynnościowego definiują III kryteria rzymskie. Wyodrębniają one dwie grupy pacjentów:

Leczenie

Celem leczenia zaparcia jest regulacja wypróżnień oraz zapobieganie nawrotom dolegliwości. Dążymy do uzyskania miękkiej konsystencji stolca, bezbolesnych wypróżnień i zapobiegania brudzeniu [...]

Podsumowanie

Czynnościowe zaparcie jest powszechnym problemem pediatrycznym. Diagnostyka opiera się na spełnieniu III kryteriów rzymskich oraz przeprowadzeniu szczegółowego badania podmiotowego i przedmiotowego. [...]