Nieprawidłowości układu białokrwinkowego u dzieci na przykładzie wybranych stanów chorobowych – spojrzenie hematologa

dr n. med. Tomasz Ociepa

Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Dziecięcej SPSK1 PUM

Adres do korespondencji: dr n. med. Tomasz Ociepa, Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Dziecięcej SPSK1 PUM, ul. Unii Lubelskiej 1, 71-252 Szczecin; e-mail: tociepa@sci.pum.edu.pl

„When you hear hoofbeats, think of horses, not zebras” (Kiedy słyszysz tętent kopyt, myśl o koniach, nie zebrach)

– prof. Theodore Woodward (1914-2005), University of Maryland School of Medicine

Wprowadzenie

Jedną z częstszych przyczyn kierowania dziecka do poradni hematologicznej są zaburzenia układu białokrwinkowego (nieprawidłowe wyniki badania morfologii krwi). W 2014 roku aż 12% skierowań do Przyklinicznej Poradni Hematologicznej i Onkologicznej dla Dzieci Kliniki Pediatrii, Hematologii i Onkologii Dziecięcej SPSK1 PUM w Szczecinie dotyczyło zaburzeń tego układu (najczęściej leukocytozy, leukopenii, limfocytozy i neutropenii). Po wyodrębnieniu grupy dzieci, u których nie wykonano pogłębionej diagnostyki w ramach Poradni, okazało się, że aż 89% z nich było kierowanych z powodu zaburzeń układu białokrwinkowego. Co więcej, u części pacjentów nie występowały żadne odchylenia w zakresie tego układu. W tych przypadkach powodem kierowania dziecka na konsultację były błędne wnioski wynikające z niezwrócenia uwagi na odrębności zarówno liczbowe, jak i odsetkowe subpopulacji leukocytów występujące u dzieci („dziecko to nie mały dorosły”) lub ocena rozmazu krwi nie na podstawie wartości bezwzględnych, a jedynie proporcji (odsetka komórek w stosunku do całkowitej liczby leukocytów).

Tak jak leukocytoza nie jest równoznaczna z limfocytozą lub granulocytozą/neutrofilią, tak leukopenia nie zawsze jest wynikiem braku np. granulocytów.

W skład układu białokrwinkowego (będącego częścią układu odporności) wchodzą 3 rodzaje krwinek białych: granulocyty, monocyty i limfocyty.

Granulocyty (obojętnochłonne, kwasochłonne i zasadochłonne) oraz monocyty są niezbędne w odpowiedzi na zakażenie i/lub uraz tkankowy (mechanizmy nieswoiste).1 Mają one zdolność bezpośredniej identyfikacji, fagocytowania i niszczenia mikroorganizmów, biorą też udział w mechanizmach naprawczych.2

Zaburzenia dotyczące układu białokrwinkowego (leukocytów) możemy podzielić zasadniczo na dwie grupy: zaburzenia ilościowe leukocytów i zaburzenia ich funkcji. W artykule zostaną przedstawione zagadnienia dotyczące zaburzeń ilościowych leukocytów i ich subpopulacji.

Leukopenia i leukocytoza

 W celu prawidłowego rozpoznania/zdefiniowania tych dwóch przeciwnych procesów i rozpoczęcia diagnostyki ich przyczyn należy prawidłowo zinterpretować uzyskane wyniki morfologii krwi oraz jej rozmazu, mając na uwadze odrębności ilościowe (leukocytów i ich subpopulacji) charakterystyczne dla danego wieku dziecka.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Leukopenia i leukocytoza

<<>>W celu prawidłowego rozpoznania/zdefiniowania tych dwóch przeciwnych procesów i rozpoczęcia diagnostyki ich przyczyn należy prawidłowo zinterpretować uzyskane wyniki morfologii krwi [...]

Neutropenia

Neutropenia to zmniejszenie całkowitej liczby neutrofilów (ANC – absolute neutrophil count). Wynikiem braku neutrofilów jest zaburzenie odporności niosące ze sobą zwiększone [...]

Leukocytoza

Prawidłowa diagnostyka pacjenta z leukocytozą – analogicznie do leukopenii – polega na ustaleniu, która populacja komórek odpowiada za zwiększenie liczby leukocytów [...]

Neutrofilia

Neutrofilię definiuje zwiększenie liczby neutrofilów do wartości powyżej 7500/mm3, z wyłączeniem okresu noworodkowego (a właściwie pierwszych dni życia), w którym prawidłowa [...]

Eozynofilia

Eozynofilię definiuje zwiększenie liczby eozynofilów do wartości powyżej 400/mm3. Może być ona łagodna (400-1500/mm3), umiarkowana (1500-5000/mm3) lub ciężka (>5000/mm3).3 Do głównych [...]

Limfocytoza

Średnia liczba limfocytów u dzieci rośnie od urodzenia do końca 1 roku życia, by następnie stopniowo się zmniejszać i zrównać z [...]

Monocytoza

<<>>

Podsumowanie

U każdego dziecka powinno się przynajmniej raz w roku wykonywać badanie morfologii krwi i jej rozmazu. Analiza nieprawidłowości dotyczących układu białokrwinkowego [...]