Temat numeru

Ból i obrzęk stawów – od objawu do rozpoznania

dr n. med. Justyna Tomczak, prof. dr hab. n. med. Lidia Rutkowska-Sak

Klinika Reumatologii Wieku Rozwojowego, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Lidia Rutkowska-Sak, Klinika Reumatologii Wieku Rozwojowego, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie, ul. Spartańska 1, 02-637 Warszawa; e-mail: Lidia.rutkowska-sak@spartanska.pl

Wprowadzenie

Ból i obrzęk stawu są najczęstszymi objawami zapalenia stawu. Bólowi i obrzękowi stawów mogą towarzyszyć także inne obiektywne cechy stanu zapalnego, takie jak wzmożone ucieplenie, rumień skóry w okolicy stawu i tkliwość palpacyjna. Dzieci chorujące na zapalenie stawów skarżą się na ból, mogą mieć ograniczony zakres ruchomości zajętego stawu, często utykają lub odmawiają używania bolącej kończyny.

Niezwykle istotny w ustaleniu właściwego rozpoznania jest dokładny wywiad, w tym dotyczący aktualnych dolegliwości stawowych i objawów towarzyszących, przebytych chorób i urazów, wcześniejszych epizodów bólu i obrzęku stawów. Ważne są także wywiad epidemiologiczny i wywiad rodzinny w kierunku chorób autoimmunologicznych.

Obecność gorączki, wysypki lub innych objawów może sugerować przyczynę infekcyjną bądź autoimmunologiczną zapalenia stawów. Ważne jest ustalenie liczby zajętych stawów, czyli dokładne badanie przedmiotowe z oceną wszystkich stawów pod kątem wysięku, obrzęku, bolesności palpacyjnej, zakresu ruchów czynnych i biernych, nadmiernego ucieplenia otaczających tkanek i zaczerwienienia skóry. Należy uważnie ocenić chód pacjenta.

Przyczyny zapalenia stawów są zróżnicowane, dlatego pacjenci mogą zgłaszać wiele objawów i dolegliwości ze strony innych narządów czy układów. Do najczęstszych przyczyn zapalenia stawów u dzieci należą septyczne zapalenie stawów, reaktywne zapalenie stawów, przemijające zapalenie stawów, borelioza i młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów. Zapalenie stawów może także wystąpić u pacjentów z zapalnymi chorobami jelit, w plamicy Schönleina-Henocha, chorobie Kawasakiego, sarkoidozie, w przebiegu tocznia rumieniowatego układowego oraz w innych układowych zapalnych chorobach tkanki łącznej.

Pacjenci z zapaleniem stawów kończyn dolnych często utykają. U tych pacjentów w diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę także choroby ortopedyczne, takie jak uraz, złuszczenie głowy kości udowej, chorobę Perthesa czy chorobę Osgooda-Schlattera.

Ból i obrzęk stawu mogą także spowodować białaczka, chłoniak, nowotwór kości czy hemofilia.

Septyczne zapalenie stawów

Septyczne zapalenie stawów, zwane także zapaleniem ropnym, jest spowodowane zakażeniem – najczęściej bakteryjnym – błony maziowej i pozostałych elementów stawu. Jest to dość rzadka choroba wśród dzieci. Amerykańskie badania przeprowadzone w Dallas...

Udoskonalone techniki mikrobiologiczne doprowadziły do odkrycia niezwykłej bakterii – Kingella Kinga, często hodowanej z płynu stawowego dzieci, u których wystąpienie ropnego zapalenia stawów było poprzedzone infekcją górnych dróg oddechowych.8 Ba...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Borelioza

Najczęstszym późnym objawem boreliozy, choroby wywoływanej przez krętki Borrelia burgdorferi sensu lato jest zapalenie stawów (LA – Lyme arthritis). W Polsce [...]

Odczynowe zapalenie stawów

Odczynowe zapalenie stawów jest nieropnym (jałowym) zapaleniem stawów rozwijającym się po przebytym zakażeniu przewodu pokarmowego, układu moczowo-płciowego lub oddechowego. W tej [...]

Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów

Terminem młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS) określa się szeroki zakres zapaleń stawów u dzieci. Aby rozpoznać MIZS, muszą być spełnione 3 kryteria [...]

Podsumowanie

Zapalenie stawów jest powszechnie występującym schorzeniem u dzieci. Może dotyczyć jednego lub licznych stawów. Patofizjologia procesu zapalnego ściśle zależy od przyczyny [...]