Współczesne poglądy na temat profilaktyki fluorkowej u dzieci i młodzieży

lek. dent. Maja Lipiec
lek. dent. Magdalena Świątkowska
prof. dr hab. n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk

Zakład Stomatologii Dziecięcej, Wydział Lekarsko-Dentystyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: lek. dent. Maja Lipiec, Zakład Stomatologii Dziecięcej, Wydział Lekarsko-Dentystyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Miodowa 18, 00-246 Warszawa; e-mail: maja.lipiec.88@gmail.com

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO – World Health Organization) próchnica to proces prowadzący do odwapnienia i w konsekwencji rozpadu twardych tkanek zęba. Jest ona najpowszechniejszą chorobą zakaźną przewlekle występującą u dzieci i młodzieży. Stanowi najczęstszą przyczynę zgłaszania się przez nie do stomatologa, a nieleczona może powodować liczne ciężkie komplikacje miejscowe i ogólne, takie jak: zapalenie miazgi, ropnie, zapalenie mięśnia sercowego, uszkodzenie nerek, trzustki czy rozwój alergii i miażdżycy.1

Wprowadzenie

Choroba próchnicowa u najmłodszych stanowi obecnie prawdziwą epidemię. Wyniki badania „Monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej w latach 2016-2020” wykazują, że co drugie dziecko w wieku 3 lat ma ubytki próchnicowe w zębach mlecznych. Niestety nie dotyczy to jedynie pojedynczych zębów – u trzylatków stwierdza się średnio 3 zęby z ubytkami próchnicowymi. Wśród dzieci w wieku przedszkolnym tylko co piąte nie jest dotknięte chorobą próchnicową, a w przypadku pozostałych grup wiekowych średnio 5 zębów zawiera ubytek próchnicowy.2 Problemem jest nieprawidłowa higiena jamy ustnej oraz odraczanie pierwszej wizyty u stomatologa i wizyt kontrolnych. Ponad 60% rodziców trzylatków nie było jeszcze z nimi w gabinecie stomatologicznym. Dlatego też niezmiernie ważne zdaje się podkreślenie istotności prawidłowej higieny jamy ustnej u dzieci i młodzieży oraz odpowiedniego stosowania preparatów z fluorem, które zapobiegają rozwojowi choroby próchnicowej.

Profilaktyka fluorkowa, obok prawidłowej higieny jamy ustnej i właściwego sposobu odżywiania, stanowi główne narzędzie zapobiegania chorobie próchnicowej. Wprowadzenie pasty do zębów z fluorem uznano nawet za jedno z największych osiągnięć nauk o zdrowiu publicznym. Liczne badania prowadzone na przestrzeni lat udowodniły dużą skuteczność profilaktyki fluorkowej.3 Jednocześnie zgłębiono wiedzę dotyczącą mechanizmów działania kariostatycznego fluoru, efektywności środków zawierających fluorki, a także możliwych działań niepożądanych fluoru. Obserwacje te stały się podstawą opracowania zasad skutecznej i bezpiecznej profilaktyki fluorkowej. W ostatnim czasie pojawiło się jednak wiele kontrowersyjnych poglądów na jej temat.4-6 Dlatego niezbędne jest przedstawienie współczesnej wiedzy dotyczącej mechanizmów kariostatycznego działania fluoru oraz zasad stosowania środków zawierających fluorki, skuteczności metod i bezpieczeństwa profilaktyki fluorkowej.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Mechanizm działania fluoru

Przeciwpróchnicowe działanie fluoru odbywa się na poziomie przederupcyjnym i poerupcyjnym. W okresie przederupcyjnym fluor bierze udział w pierwotnej mineralizacji organicznej matrycy [...]

Metody profilaktyki fluorkowej

Wyróżnia się metody endogenne i egzogenne (miejscowe) profilaktyki fluorkowej. Do metod endogennych zalicza się przede wszystkim: fluorkowanie wody (niestosowane w Polsce) [...]

Miejscowa profilaktyka fluorkowa

Do 6 roku życia jedyną dopuszczalną domową metodą profilaktyki fluorkowej jest szczotkowanie zębów pastą z fluorem. U pacjentów powyżej 6 roku [...]

Płukanki z fluorem

Płukanki z fluorem rekomenduje się u dzieci powyżej 6 roku życia z umiarkowanym i dużym ryzykiem próchnicy. Szczególnie wskazane są u [...]

Metody profilaktyki fluorkowej stosowane w gabinecie stomatologicznym

Pierwsza wizyta dziecka w gabinecie stomatologicznym powinna się odbyć przed ukończeniem przez nie 12 miesiąca życia. Profesjonalną profilaktykę fluorkową zaleca się [...]

Skuteczność poszczególnych metod profilaktyki fluorkowej

Skuteczność poszczególnych metod profilaktyki fluorkowej była przedmiotem badań wielu naukowców. Zgodnie z przeprowadzonymi metaanalizami stwierdzono, że najlepszy efekt ochronny przynosi lakier [...]

Bezpieczeństwo profilaktyki fluorkowej

Ze względu na dużą toksyczność fluoru i niewielką różnicę między dawką toksyczną a terapeutyczną należy go stosować rozważnie. Nadmierna podaż fluoru [...]

Ostre zatrucia fluorem

Wczesne objawy zatrucia fluorem mogą wystąpić po spożyciu 1 mg/kg m.c. Prawdopodobna dawka toksyczna (PTD – probable toxic dose) wynosi 5 [...]

Podsumowanie

Profilaktyka fluorkowa jest jednym z filarów zapobiegania próchnicy zębów, którego skuteczność udowodniono w wielu badaniach. Przestrzeganie zasad jej stosowania zapewnia bezpieczeństwo [...]