Antybiotyki makrolidowe, zaraz po β-laktamach, należą do najczęściej stosowanych leków przeciwbakteryjnych w lecznictwie ambulatoryjnym. Ich popularność wynika ze stosunkowo korzystnego profilu bezpieczeństwa, szerokiego spektrum działania oraz wygodnego dawkowania. Pierwszym przedstawicielem tej grupy była erytromycyna – naturalny antybiotyk wyizolowany w 1952 roku ze Saccharopolyspora erythraea. Od czasu jej odkrycia opracowano wiele nowszych związków o lepszej stabilności w środowisku kwaśnym, dłuższym okresie półtrwania, wyższej biodostępności i mniejszym ryzyku działań niepożądanych. Znalazły one zastosowanie m.in. w leczeniu zakażeń dróg oddechowych, skóry i tkanek miękkich, chorób przenoszonych drogą płciową, a także w terapii zakażeń wywoływanych przez prątki atypowe. Ponadto rośnie zainteresowanie ich właściwościami immunomodulującymi¹.

Z uwagi na narastającą oporność na antybiotyki wśród wielu patogenów oraz możliwe działania niepożądane i interakcje lekowe wskazane jest rozważne stosowanie makrolidów, zgodne z aktualnymi wytycznymi i profilem wrażliwości drobnoustrojów.

Charakterystyka i spektrum działania makrolidów

Makrolidy to antybiotyki zbudowane z makrocyklicznego pierścienia laktonowego, zawierającego 14, 15 lub 16 atomów węgla, do którego przyłączone są reszty cukrowe. Erytromycyna, klarytromycyna i roksytromycyna należą do klasycznych 14-węglowych makrolidów, azytromycyna – do azalidów o 15-węglowym pierścieniu, a spiramycyna – do makrolidów 16-węglowych¹.

Mechanizm działania makrolidów polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych. Leki te wiążą się z 23S rRNA podjednostki 50S rybosomu bakteryjnego, blokując transpeptydację, translokację oraz elongację łańcucha polipeptydowego. Efektem jest zahamowanie wzrostu komórek bakteryjnych, co nadaje makrolidom działanie bakteriostatyczne¹.

Modyfikacje chemiczne zwiększyły stabilność cząsteczek w środowisku kwaśnym, poprawiły ich biodostępność i znacznie wydłużyły okres półtrwania. Dzięki temu nowsze makrolidy są lepiej tolerowane, mają korzystniejsze właściwości farmakokinetyczne, co pozwala na uproszczone dawkowanie (np. raz lub 2 razy na dobę)².

Makrolidy dobrze penetrują do tkanek, zwłaszcza dróg oddechowych i skóry, a także do wnętrza komórek – głównie fagocytów, takich jak neutrofile i makrofagi – co warunkuje ich skuteczność wobec patogenów wewnątrzkomórkowych. Stężenia wewnątrzkomórk...