Krwiomocz (inaczej: krwinkomocz makroskopowy [macroscopic hematuria; gross hematuria]) to zmiana zabarwienia moczu z prawidłowego żółtego koloru na czerwony, brunatny lub czerwonobrunatny spowodowana obecnością przynajmniej 0,5 ml krwi w 1 l moczu.

Krwiomocz budzi niepokój zarówno u dziecka, jak i u jego opiekunów. W niektórych przypadkach może występować tzw. rzekomy krwiomocz, czyli zmiana zabarwienia moczu wywołana obecnością nie krwi, lecz substancji spożywczych, leków i endogennych metabolitów¹.

Krwiomocz występuje u 0,13-0,2% ogólnej populacji pediatrycznej^2,3. Zdecydowanie częściej, bo u 0,5-5% dzieci, rozpoznaje się krwinkomocz (inaczej: krwiomocz mikroskopowy [microscopic hematuria]) oznaczający obecność zwiększonej liczby krwinek czerwonych w moczu, stwierdzaną w mikroskopowym badaniu osadu moczu przy prawidłowym jego zabarwieniu^3,4. Liczba erytrocytów uznawana za nieprawidłową zależy od przyjętych kryteriów rozpoznania. Przedmiotem artykułu jest postępowanie diagnostyczne w krwiomoczu u dzieci, a nie w przypadku krwinkomoczu.

Etiologia krwiomoczu

Krew w moczu może pochodzić z układu moczowego (najczęściej) lub z innych układów/narządów (układ rozrodczy, układ pokarmowy, zaburzenia krzepnięcia krwi). Najczęstszymi przyczynami krwiomoczu u dzieci są: zakażenia układu moczowego (26%), podrażnienie okolicy ujścia cewki moczowej lub krocza (11%) i urazy układu moczowego (7%). Do rzadszych przyczyn należą: kłębuszkowe zapalenia nerek, kamica układu moczowego i krystalurie oraz koagulopatie^2-7.

W zakażeniach układu moczowego krwiomocz jest typowy dla krwotocznego zapalenia pęcherza moczowego wywołanego przez adenowirusy typu 11 i 21^2,7. W bakteryjnych zakażeniach układu moczowego krwiomocz obserwowany jest głównie u osób z wadami układu moczowego^4,8. Krwiomocz będący charakterystycznym objawem gruźlicy nerek występuje u dzieci bardzo rzadko⁹. Urazy układu moczowego (cewki moczowej, pęcherza, moczowodów oraz nerek) stanowią 10-20% urazów jamy brzusznej i są przyczyną hospitalizacji 3% dzieci w centrach urazowych^7,10,11. Najczęściej uszkadzanym narządem w układzie moczowym są nerki (50%). U dzieci ich podatność na uszkodzenie wynika z proporcjonalnie większego rozmiaru, mniejszej ilości tkanki tłuszczowej i ochrony kostno-mięśniowej niż u dorosłych. Szczególnie podatne na uszkodzenia są nerki zmienione chorobowo (wady, guzy). Zmiany w nerkach są przede wszystkim skutkiem tępych, wysokoenergetycznych urazów, takich jak: wypadki komunikacyjne, upadki z wysokości i urazy podczas sportu¹².