Emolienty w profilaktyce i leczeniu AZS u dzieci
dr n. med. Mirosława Kuchciak-Brancewicz
lek. Dorota Lorenz
dr n. med. Katarzyna Poznańska-Kurowska
- Atopowe zapalenie skóry – definicja, obraz kliniczny, czynniki wyzwalające i zaostrzające, progresja zmian skórnych
- Rola emolientów w utrzymywaniu i przywracaniu prawidłowego działania bariery naskórkowej
- Podstawowe zasady terapii emolientowej
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest uznane za chorobę cywilizacyjną. Występuje obecnie u co piątego dziecka w krajach Europy Zachodniej i w Polsce1,2. Choroba stanowi wielowymiarowy problem pacjenta i jego rodziny oraz wyzwanie dla lekarzy. Dlatego należy przybliżać możliwości jak najlepszego radzenia sobie z nią, tak aby przynieść ulgę cierpiącym małym pacjentom oraz ich bliskim. Najważniejszą rolę w zapobieganiu tej chorobie odgrywają emolienty. Znajdują one także zastosowanie w trakcie terapii – z funkcji wspomagającej leczenie AZS zyskały rangę terapii emolientacyjnej. Prawda jest taka, że leki przeciwzapalne stosowane miejscowo i systemowo wpływają na niwelowanie stanu zapalnego i świądu, ale tylko odpowiednio dobrane emolienty przywracają integralność bariery naskórkowej.
Aby zrozumieć istotę działania emolientów, należy przypomnieć budowę skóry i rolę filagryny.
Budowa skóry
Skóra jest największym narządem człowieka. Pełni wiele funkcji, w tym ochronną, zapobiegającą szkodliwemu działaniu czynników fizycznych i chemicznych ze środowiska zewnętrznego. Prawidłowe funkcjonowanie bariery naskórkowej zależy nie tylko od stanu pokrywającego ją płaszcza hydrolipidowego, lecz także, a może przede wszystkim, od odpowiedniego nawilżenia/natłuszczenia warstwy rogowej. Właściwie wykształcona i nawilżona/natłuszczona warstwa rogowa naskórka, szczególnie jej górna część, jest podstawowym elementem warunkującym jej integralność. Z jednej strony stanowi główną barierę chroniącą przed przenikaniem drażniących i alergizujących czynników zewnątrzpochodnych oraz drobnoustrojów, a z drugiej strony zapobiega nadmiernemu wysychaniu3-6.
Struktura warstwy rogowej naskórka porównywana jest do ściany zbudowanej z cegieł powiązanych zaprawą murarską i wzmocnionej stalowymi prętami. Warstwa rogowa składa się z 20 warstw korneocytów (cegły). Są one spojone macierzą lipidową (zaprawa) składającą się głównie z ceramidów, wolnych kwasów tłuszczowych i estrów cholesteroli. Całość związana jest za pomocą korneodesmosomów (stalowe pręty). Tworzy to bardzo wytrzymałą, a zarazem elastyczną, ochronną strukturę charakteryzującą się dynamicznymi procesami związanymi z namnażaniem się komórek, ich obumieraniem i złuszczaniem. Taką budowę ma skóra zdrowego dorosłego człowieka7.
