Dążymy do celu

Co cechy osobowości mogą mówić o funkcjonowaniu seksualnym?

Dr n. zdr. Jacek Kurpisz1

Dr n. med. Monika Mak1

Dr hab. med. Krzysztof Nowosielski2

Dr n. med. Robert Kowalczyk3

Dr hab. med. Michał Lew-Starowicz4

Prof. dr hab. med. Jerzy Samochowiec1



1Katedra Psychiatrii, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
2Zakład Seksuologii i Planowania Rodziny, Wyższa Szkoła Medyczna w Sosnowcu
3Zakład Seksuologii, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego
4III Klinika Psychiatryczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Adres do korespondencji: Dr n. zdr. Jacek Kurpisz, Katedra Psychiatrii PUM, ul. Broniewskiego 26, 71-460 Szczecin, e-mail: jacek.kurpisz@gmail.com

Cechy osobowości z koncepcji Wielkiej Piątki istotnie wiążą się z różnymi charakterystykami funkcjonowania seksualnego. Mimo że siła otrzymywanych w badaniach związków jest słaba do umiarkowanej, to wiedza na temat relacji cechy osobowości – ekspresja seksualna stanowi przydatny punkt wyjścia do stawiania hipotez na temat uwarunkowań seksualności u pacjentów na podstawie wyników uzyskanych w kwestionariuszu osobowości. Wskazuje również obszary problemowe oraz czynniki ryzyka zaburzeń seksualnych.


Opisywanie funkcjonowania człowieka z wykorzystaniem założeń teorii cech ma długą tradycję. Prawdopodobnie najbardziej znanym, a przy tym chętnie wykorzystywanym modelem w badaniach oraz praktyce jest Wielka Piątka cech osobowości. David Buss[1] zwrócił uwagę, że z ewolucyjnego punktu widzenia cechy osobowości są efektem dostosowywania się do radzenia sobie z rzeczywistością społeczną, zwiększającym prawdopodobieństwo odniesienia sukcesu reprodukcyjnego. Należałoby zatem oczekiwać, że będą się one dość wyraźnie wiązać z określonymi schematami realizowania potrzeb seksualnych. Kwestionariusze stosowane do pomiaru globalnych cech osobowości takie jak Wielka Piątka nie odnoszą się jednak bezpośrednio do tej sfery funkcjonowania. Jaki jest zatem ich związek z seksualnością? Dotychczas przeprowadzono wiele badań nad tym zagadnieniem. Poniżej przedstawiono najistotniejsze ustalenia empiryczne w odniesieniu do kolejnych obszarów osobowości.

Wielka Piątka i seksualność

Neurotyczność

Już Hans Eysenck[2] w swojej klasycznej pracy na temat zależności ekspresji seksualnej od cech osobowości wskazywał na związek neurotyczności z wyższym poziomem seksualnego pobudzenia, seksualną ciekawością, lecz przy tym również silniejszym poczuciem winy w tej sferze, obawami związanymi z podejmowaniem aktywności seksualnej i niższą satysfakcją z jej realizacji.[2] Zaobserwował też, że osoby bardziej neurotyczne szybciej pobudzają się seksualnie, lecz również mocniej hamują reakcję seksualną. Te założenia zostały częściowo potwierdzone w późniejszych badaniach. Ich wyniki wskazują, że osoby silniej neurotyczne deklarują większe poczucie winy i niższe zadowolenie ze swojego życia seksualnego, w tym pożycia małżeńskiego.[2-5] Co ciekawe, inne badania[6] ukazały obraz osób bardziej neurotycznych jako charakteryzujących się liberalnymi i w większym stopniu permisywnymi postawami seksualnymi. Istnieją ponadto doniesienia o związku podwyższonej neurotyczności i skłonności do niewierności małżeńskiej,[7] zwłaszcza przy jednocześnie wysokich poziomach ekstrawersji.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wielka Piątka i seksualność

Już Hans Eysenck[2] w swojej klasycznej pracy na temat zależności ekspresji seksualnej od cech osobowości wskazywał na związek neurotyczności z wyższym [...]

Cechy osobowości a zdrowie seksualne

Spośród pięciu cech osobowości z występowaniem problemów w sferze funkcjonowania seksualnego najsilniej wiąże się neurotyczność. Ważną rolę odgrywa również niska ekstrawersja. [...]

Ograniczenia dotyczące wykorzystania cech osobowości do wyciągania wniosków na temat funkcjonowania seksualnego

Po przeprowadzeniu badania w 10 różnych regionach świata wysunięto wniosek o istnieniu słabej korelacji między cechami osobowości z teorii Wielkiej Piątki [...]

Podsumowanie

Na zakończenie należy zaznaczyć, że przedstawione powyżej wnioski pochodzą z badań prowadzonych na próbach zróżnicowanych pod względem płci, narodowości czy też [...]