Terapia uzależnień

Nadużywanie psychostymulantów Jak rozpoznać, jak leczyć i kiedy skierować pacjenta do specjalistycznego ośrodka

Rafał Bieś

Szkoła Doktorska, Katedra i Klinika Rehabilitacji Psychiatrycznej i Psychoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Adres do korespondencji:

Rafał Bieś

Szkoła Doktorska

Katedra i Klinika Rehabilitacji Psychiatrycznej

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

ul. Ziołowa 45/47, 40-635 Katowice

e-mail: rafal.bies01@gmail.com

  • Obraz kliniczny nadużywania i uzależnienia od substancji psychostymulujących
  • Na co zwrócić szczególną uwagę u pacjentów przyjmujących leki zaliczane do tej kategorii
  • Aktualne metody leczenia uzależnienia od psychostymulantów

Psychostymulanty to leki i substancje pobudzające, które zwiększają aktywność mózgu. Oddziałują głównie na układ dopaminowy i noradrenergiczny, poprawiając czujność i koncentrację. Chociaż mają zastosowanie w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD – attention deficit hyperactivity disorder) i zaburzeń snu, coraz częściej są nadużywane w celach pozamedycznych. Problem ten odnotowuje się również w Polsce – zarówno w praktyce klinicznej, jak i publikacjach naukowych.

Jak wynika z danych epidemiologicznych, osoby z ADHD stosunkowo często używają substancji psychoaktywnych. W badaniu eksploracyjnym z udziałem 438 osób z tym zespołem najczęściej deklarowano użycie marihuany, amfetaminy/metamfetaminy oraz 3,4-metylenodioksymetamfetaminy (MDMA) i psylocybiny. W tej grupie metylofenidat był najpowszechniej stosowanym legalnym lekiem stymulującym1. Równocześnie dane dotyczące przepisywania leków wykorzystywanych w farmakoterapii ADHD świadczą o znacznie rosnącym ich użyciu w Polsce. Liczba recept obejmujących metylofenidat lub atomoksetynę wzrosła eksponencjalnie w latach 2012-20222.

Badania zagraniczne potwierdzają, że ADHD jest silnym czynnikiem ryzyka występowania zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Metaanalizy wskazują, że ok. 21% osób z uzależnieniem chemicznym spełnia kryteria ADHD3. Najczęściej nadużywane substancje psychostymulujące wg danych z literatury ogólnoświatowej to: metylofenidat, amfetamina i jej pochodne, kokaina oraz modafinil. W warunkach klinicznych metylofenidat i leki z grupy amfetamin są wykorzystywane w leczeniu ADHD, natomiast modafinil ma zastosowanie w przypadku zaburzeń czuwania. Jednak w warunkach pozamedycznych te same substancje są wykorzystywane poza wskazaniami, często w celu poprawy koncentracji, wydłużenia czasu czuwania, zwiększenia motywacji lub wspomagania nauki („cognitive enhancement”).

Kontekst kliniczny nadużywania psychostymulantów przez pacjentów jest szczególnie złożony. Po pierwsze, diagnoza bywa utrudniona, ponieważ użytkownicy mogą maskować objawy (np. nadpobudliwość, trudności związane ze snem) jako cechy osobowości lub ...

Celem artykułu jest przedstawienie praktycznego podejścia do problemu nadużywania psychostymulantów – jego rozpoznawania i leczenia – na podstawie polskich danych oraz omówienie wskazań do skierowania pacjenta do specjalistycznego ośrodka leczenia...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Charakterystyka psychostymulantów

Psychostymulanty oddziałują głównie na trzy układy neuroprzekaźnikowe: dopaminergiczny, noradrenergiczny i serotoninergiczny. Ich podstawowym mechanizmem działania jest zwiększanie dostępności dopaminy w przestrzeni [...]

Obraz kliniczny nadużywania i uzależnienia od psychostymulantów

Obraz kliniczny nadużywania psychostymulantów jest zróżnicowany i zależy od rodzaju substancji, dawki oraz czasu jej używania. W ostrej fazie dominują objawy [...]

Czerwone flagi sugerujące nadużywanie psychostymulantów przepisywanych na receptę

Z perspektywy klinicysty szczególną trudność stanowi rozpoznanie nadużywania psychostymulantów wydawanych na receptę, zwłaszcza metylofenidatu. W przypadku dzieci i młodzieży istotnym sygnałem [...]

Diagnostyka i rozpoznanie uzależnienia od psychostymulantów

Według DSM-5 zaburzenie związane z używaniem substancji stymulujących definiuje się jako wzorzec używania substancji prowadzący do klinicznie znaczącego upośledzenia lub cierpienia. [...]

Leczenie uzależnienia od psychostymulantów

Obecnie, w odróżnieniu od terapii uzależnień od opioidów lub benzodiazepin, nie dysponujemy zatwierdzonym lekiem wskazanym dla osób z zaburzeniami związanymi z [...]

Wskazania do skierowania do specjalistycznego ośrodka leczenia uzależnień

Zgodnie z zaleceniami Amerykańskiego Towarzystwa Medy-cyny Uzależnień (ASAM – American Society of Addiction Medicine) oraz polskimi wytycznymi z omawianego zakresu hospitalizacja [...]
Do góry