Seksuologia
Występowanie zaburzeń seksualnych związanych ze stosowaniem leczenia SSRI
dr n. med. Sławomir Jakima
- Wpływ selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) na funkcjonowanie seksualne pacjentów z zaburzeniami psychicznymi
- Diagnostyka dysfunkcji seksualnych związanych ze stosowaniem SSRI
- Aktualne metody leczenia
Leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI – selective serotonin reuptake inhibitors) należą obecnie do najczęściej stosowanych leków przeciwdepresyjnych na świecie. Istotą ich działania jest wiązanie z transporterami serotoniny (SERT – serotonin transporters) i zwiększanie przewodnictwa serotoninergicznego. SSRI hamują aksonalny wychwyt zwrotny serotoniny (5-hydroksytryptaminy, 5-HT) ze szczeliny synaptycznej centralnych i obwodowych neuronów serotoninergicznych przez SERT, co skutkuje zwiększoną transmisją 5-HT i stymulacją postsynaptycznych receptorów błonowych 5-HT.
SSRI można stosować codziennie. Oprócz działania przeciwdepresyjnego leki te są wykorzystywane także w terapii przeciwlękowej, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, zespołu stresu pourazowego, zaburzeń odżywiania, jak również przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego. SSRI są też podstawowymi środkami stosowanymi w leczeniu wytrysku przedwczesnego u mężczyzn oraz w terapii kompulsyjnych zachowań seksualnych.
Wprowadzenie pierwszego leku z tej grupy – fluoksetyny (Prozac) – w pewnym sensie zmieniło efektywność leczenia zarówno depresji, jak i innych zaburzeń psychicznych. Stało się też podstawą skuteczniejszej terapii niektórych dysfunkcji seksualnych (wykorzystano objawy uboczne stwierdzane podczas przyjmowania tego typu leków). Warto nadmienić, że lata 90. XX w. nazywano często „wiekiem Prozacu” z powodu jego powszechnego stosowania, nie tylko w leczeniu zaburzeń psychicznych.
Obecnie na polskim rynku dostępnych jest sześć preparatów SSRI: fluoksetyna, fluwoksamina, citalopram, escitalopram, paroksetyna i sertralina. Ważnym przedstawicielem SSRI jest dapoksetyna – jedyny lek oficjalnie zarejestrowany w terapii wytrysku przedwczesnego, działający krótko i stosowany na żądanie.
Leki z grupy SSRI są stosunkowo bezpieczne w porównaniu z innymi grupami leków przeciwdepresyjnych (zwłaszcza TLPD – trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi), mogą jednak powodować wiele, często dokuczliwych, objawów ubocznych. Obejmują one głównie zaburzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego (zaburzenia koncentracji i pamięci, zawroty głowy, spłycenie emocji), układu autonomicznego (suchość w jamie ustnej, nadmierna potliwość), zaburzenia jelitowe, nieżyt nosa, przybieranie na wadze, ryzyko hiponatremii1,2.